Iako dio publike u Republici Srpskoj brzopleto može da zaključi kako se od nadgornjavanja na relaciji SDS – PSS “trese gora” zbog kandidata za predsjednika RS, iz takve okolnosti teško da će se izroditi bilo šta krupnije od političkog “miša”. Jer, riječ je o “poduhvatu” sa zanemarenim, širim kontekstom.
U proteklim sedmicama, čelnici četiri opozicione partije u Republici Srpskoj iznijeli su mnoštvo procjena o najboljem načinu za izlazak na izbore u oktobru ove godine. U fokusu su, naravno, kandidati za dvije ključne pojedinačne funkcije na nivou RS i BiH. Mnogo je žuči u polemikama o najoptimalnijim imenima za te pozicije. Ali, bez obzira na visoke tonove, svim akterima ovih rasprava zajednički je – optimizam.
Niko ne dovodi u pitanje uspjeh, nema nijednog izuzetka od samouvjerenog rezona: “Gotov je”, usmjerenog, naravno, prema Miloradu Dodiku, lideru SNSD-a. Samo je bitno, smatraju oni, da do odmjeravanja snaga na jesen bude obezbjeđena primjena novih tehnologija u izbornom procesu, da selekcija pretendenata na dvije presudne fotelje garantuje trijumf i da se sve partije na ovom dijelu političkog spektra usaglase povodom tih personalnih rješenja, kako se ne bi rasipali glasovi. Uz ostvarena ovakva tri faktora, nema šanse za promašaj, sigurni su svi učesnici aktuelne opozicione “moždane oluje”.
Međutim, uopšte nije isključen suprotan scenario. Recimo, da opozicionari obave solidno, pa čak i perfektno sve poteze na koje mogu da utiču. Znači, da se dogovore o zajedničkim kandidatima za dvije funkcije, te da bez disonantnih tonova budu uz njih do samog finiša kampanje, stvarajući referendumsku atmosferu. Osim subjektivnih momenata, za tu projekciju su neophodne i objektivne okolnosti, odnosno, rasplet u kojem firma “Smartmatic”, nakon otklanjanja svih proceduralnih prepreka, uspijeva potpisati ugovor sa institucijama BiH i pripremiti primjenu skenera u izbornom procesu do krajnjeg roka, 27. septembra.
Srbi više nisu isti narod
Znači, sve kocke su tu, mozaik može da bude složen, ali ipak slijedi (ne)očekivana završnica, sa komotnom, dvotrećinskom pobjedom Milorada Dodika i njegovih pulena i partnera na svim nivoima, uz manju razliku u duelu za mjesto predsjednika Republike Srpske. Čak i uz stroprocentnu regularnost prebrojavanja glasova. Nije neophodno biti apologeta vlasti u RS da bi se ovakav smjer uzeo u obzir kao prva opcija na listi potencijalnih tokova u bliskoj budućnosti. Dovoljno je slijediti zdrav razum i prepoznavati pomjeranja u realnosti, pa prihvatiti činjenicu da nema više ničeg paradoksalnog u jačanju vlasti kod Srba sa obje strane Drine, u situaciji kada postoje sve predispozicije za erupciju nezadovoljstva.
Nije više ni naročito originalno primijetiti da Srbi nisu isti narod kao prije tri krupna biološka potresa i bar dva ideološka preokreta u 20. vijeku, te da su u značajnoj mjeri lišeni etičkih i drugih obzira koji bi im izazvali nelagodu u paučini dugotrajnih, a loših vlasti. Kombinacija sitnijih i krupnijih ličnih interesa, te zaluđenosti, nespremne za priznanje da od glavnih temelja dvodecenijske demagogije nije ostao ni kamen na kamenu, plodno je tlo unutar šire populacije u RS za još jednu relaksiranu prevagu garniture oko šefa SNSD-a. Prilično bizarno, ali istinito – čak i golim okom vidljivi negativni demografski trendovi idu u prilog ovom okoštavanju, pa među sve manjim brojem stanovnika Srpske kopni ona vrsta vitalnosti neophodna za bilo kakvu opipljivu društvenu promjenu.
Vrlo je moguće da sve to ima veze sa fenomenom na koji je prvi ukazao francuski teoretičar Pol Virilio, istina, u kontekstu tehničkih nauka, nazivajući ga “dromologijom”. Ne tako davno, Aleksandar Dugin, nerijetko nazivan “Putinovim ideologom”, što je, svakako, pretjerivanje, iz te odrednice izveo je kategoriju “dromokratija”. Oba termina, u suštini, ukazuju na značaj i moć brzine u savremenom svijetu. U novim civilizacijskim uslovima ne pobjeđuje onaj koji je jači, pametniji i opremljeniji, već onaj koji je brži. Upravo brzina rješava sve.
Pregršt je dokaza koliko je to tačno na globalnom nivou, u šta se u ratovima u Ukrajini, Gazi i Iranu već izvjesno vrijeme uvjeravaju predsjednici Rusije i SAD, kao i premijer Izraela. Naravno, niko od njih nije poražen, ali su upravo zbog zanemarivanja faktora brzine suočeni sa stagnacijom koja se teško može nazvati pobjedom.
Ovo pravilo ne važi samo u planetarnim koordinatama, već i u regionalnim i lokalnim relacijama, uključujući BiH i RS. Biće da Dodikovi konkurenti na domaćem terenu, ma koliko bili uvjereni u suprotno, sa stanovišta dobrog dijela građana, ipak, nemaju na raspolaganju baš sve vrijeme ovog svijeta da osmisle i realizuju poduhvat uklanjanja sa vlasti ključnog političkog rivala. Ako uzaludnost pokušaja suviše dugo traje, entuzijazam neće jačati, već će početi da vjetri, uz apsurdno, ali neminovno učvršćivanje sve trulije vladajuće strukture.
Glasniji, ali manje uticajni
Logično, niko među liderima opozicionog kvarteta u RS nije raspoložen da javno raspreda o ovakvim parametrima, jer bi to bilo protumačeno kao defetizam i politički suicid. Ali, ako ubijede publiku da, bar na momente, zatvori oči i uši, pa i začepi nos, predvodnici opozicionih partija u RS mogu se u narednim danima ili sedmicama upustiti u kreiranje formacije koja bi, iz njihovog ugla, bila najupotrebljivija za “torpedovanje” broda zvanog SNSD. Iako se očekuje rasplet do sjednice Glavnog odbora SDS-a, nakon sastanaka Predsjedništva i GO PSS-a, ova trakavica će ipak da potraje duže.
Ali, ako opoziciono orijentisana populacija prihvati rezon da važnije vidjeti drvo nego šumu, onda joj ne preostaje ništa drugo nego da posmatra uvod, vjerujući da se radi o kulminaciji, kako bi se razjasnilo ko će se kandidovati za predsjednika Republike Srpske, a uz manje fokusa – i za srpskog člana Predsjedništva BiH.
Prema svemu viđenom do sredine maja, jedine dvije osobe u opoziciji koje su pokazale ambiciju da učestvuju u ovim trkama jesu Draško Stanivuković na prvom, te Nebojša Vukanović na drugom nivou. Razlika je u tome što je Vukanović nastupao sa otvorenim kartama, lično insistirajući na tezi da je najkvalitetniji opozicioni pretendent na tu funkciju, dok je Stanivuković bio skloniji mistifikacijama i aluzijama, prepuštajući direktnu agitaciju najbližim saradnicima. Dakle, ako je kriterijum elementarni entuzijazam, stvarno raspoloženje aktera da krenu u te trke, onda su samo njih dvojica pokazala ovu vrstu impulsa, bez obzira koliko imali različita shvatanja politike, sa Vukanovićevim insistiranjem na distanci i Stanivukovićevim opredjeljenjem za “simbiozu”, što se tiče odnosa prema SNSD-u.
Branko Blanuša je specifičan slučaj. Nakon završetka prethodnih prijevremenih izbora, na kojima je, poslije dopunskog glasanja, poražen od Siniše Karana, aktuelni predsjednik SDS-a je ostavljao utisak čovjeka koji je naprosto natjeran da obeća ulazak u još jedno nadmetanje – u oktobru. Ko ga je “prinudio”? Krilo SDS-a nesklono vezivanju za Aleksandra Vučića i aktuelnu vlast u Srbiji. U tom segmentu su Milan Miličević, Ljubiša Petrović i Želimir Nešković, a u izvjesnoj mjeri i Aleksandra Pandurević.
Ova struja u stranci jeste glasnija i prisutnija u medijima i na društvenim mrežama. Međutim, nije uticajnija, jer, iza kulisa, na unutarpartijske tokove znatno više utiču Darko Babalj i Marinko Božović, zajedno sa Radom Savićem, pa i Ognjenom Bodirogom, a njihova agenda je da SDS treba da bude svojevrsna filijala SNS-a s druge strane Drine, makar u RS bio tek jedna od tri takve ispostave, zajedno sa Narodnim frontom i Pokretom “Sigurna Srpska”.
Dirljivo je kada obe opcije u SDS-u potenciraju ulogu njihovog Glavnog odbora u odlučivanju o kandidatu za predsjednika RS. To tijelo je predstavljeno, maltene, kao “okrugli sto vitezova kralja Artura” ili, ukoliko se traže nacionalni primjeri, skup učesnika posljednje pretkosovske večere kod kneza Lazara. Patetično se ponavlja kako je ovaj organ u decembru 2025. odlučio da Blanuša, bez obzira na ishod “produžetaka” sa Karanom, i u oktobru 2026. ponovo ide u to nadmetanje. Ali, stvarni parametri su daleko skromniji, jer famozni Glavni odbor u protekle tri i po decenije gotovo nikada nije bio nikakav bastion politički dosljednosti, već tek kolekcija slamki koje su se povijale kako su vihorovi dnevne politike tražili.
Vukovi i jagnjad
Tako će, po svemu sudeći, biti i ovog puta. U “dane i nedjelje raspleta”, opozicija u RS ulazi sa 51 odsto šansi da Stanivuković bude “zajednički” kandidat. To bi se moglo desiti jer u svakodnevnim potezima pokazuje veću sklonost “dromologiji” ili “dromokratiji” sa početka ove priče, u odnosu na tradicionalno tromi SDS. Do takvog raspleta, nije isključeno, stići će se preko prelaznog perioda u kojem će i Stanivuković i Blanuša figurirati kao kandidati, da bi, na kraju balade, Blanuša istupio iz tog galimatijasa, uz retoriku o “razumu” i “jedinstvu” i ostale alibije koji će mu omogućiti manje ili više mučno povlačenje iz čitave močvare, pred mlađim, ali drčnijim i bezobzirnijim Stanivukovićem.
Naravno, nijanse će odlučivati, pa ostaje 49 procenata šansi da dođe do pomjeranja ostalih zbog formalnog šefa SDS-a. U takvoj kombinaciji, Blanuša bi bio kandidat za predsjednika RS, dok bi za Draška Stanivukovića i Jelenu Trivić bila rezervisana dva “goluba na grani”. U slučaju hipotetičke pobjede opozicionara na parlamentarnim izborima, predsjednik PSS-a postao bi, je li, premijer Srpske. Jelena Trivić bi morala da odustane od već proklamovanog nastojanja da “kapariše” tu poziciju i da se pomiri sa “obećanjem” da će postati predsjednica parlamenta ili ministarka finansija ako se sve kocke “poslože”.
Kada se slušaju njeni istupi godinama unatrag, ljudi bi mogli da povjeruju kako će ova “ponuda” sa gnušanjem biti odbijena. Ali, nema ništa od pobune, jer, osoba koja je nakon svega izrečenog u međusobnim duelima hladno pristala na mogućnost da joj Stanivuković ponovo bude makar i formalno “nadređen” bez mnogo opiranja će prihvatiti novi pad na hijerarhijskoj ljestvici opozicije u RS, da bi se napravilo mjesto za Stnaivukovića i Blanušu.
Za nju, “sreća u nesreći” je ipak to što se predsjednik SDS-a toliko zamrsio u nastojanjima da ugodi svim stranama, pa će logična posljedica stalnih “kupovina vremena” biti otvaranje prostora da ga Stanivuković u foto-finišu pretekne sa prvom, a vjerovatno i posljednjom kandidaturom za predsjednika RS iz opozicionih redova. Tada će, osim hipotetičke “premijerke” Trivićeve, biti zadovoljni i “vukovi” koji tipuju na Stanivukovića, poput naprednjaka sa nedefinisanim statusom u Vučićevoj orbiti, Slaviše Kokeze. Baš kao i dobar dio “jaganjaca” iz znamenitog Glavnog odbora SDS-a, spremnih na još jedno političko “tranžiranje” u “mesnici” manjeg, ali beskrupuloznijeg, sada već ex-PDP-a, prepakovanog u PSS.
Izlazna strategija
Da Blanuša nije psihološki nepripremljen za takav razvoj događaja, svjedoči i famozni “prijedlog sporazuma”, utanačen na nedavnoj sjendici Predsjendištva SDS-a. Tu se pominju i “istraživanja javnog mnjenja” kao reper za konačnu odluku. Svako iole upućen u ovdašnje političke procese zna da je ta profesija, u koordinatama RS, potpuno kompromitovana, kao i da su sve te navodne ankete, volšebno plasirane, tu i tamo, u proteklim sedmicama, naprasno pokazivale da je PSS komotno drugi, iza SNSD-a, na republičkom nivou, odnosno prvi u opozicionom miljeu.
Ako se rečenica o značaju “istraživanja” shvati kao “izlazna strategija” predsjednika SDS-a, stvoriće se uslovi za preispitivanje još jednog mita u opoziciji. A to je uvjerenje da su dosadašnji Blanušini dometi “spektakularni”. Realno, čovjek nije učinio ništa specijalno, osim što se nije rezultatski obrukao u okolnostima kad su gotovo svi, u krugovima koji su ga jesenas kandidovali, očekivali potpuni kolaps. Ipak, ako mu je maksimum – tijesan poraz od potpuno beskrvnog i bezličnog Dodikovog pulena, Siniše Karana, onda ni ponovni pokušaj ne garantuje pomak sa mrtve tačke.
U suštini, radi se o tome da opozicija u RS već duže od jedne decenije sve resurse koje ima usmjerava isključivo prema trci za predsjednika RS, prepuštajući ostale frontove, maltene, bez borbe. Valja podsjetiti da je Blanuša izgubio od Karana za više od 10.000 glasova, a da je samo Ognjen Tadić, prema zvaničnim ciframa, uspio da se spusti ispod te granice zaostatka od Dodika, 2014. Jelena Trivić je 2022. godine, takođe od predsjednika SNSD-a, izgubila za više od 25.000 glasova, dok je Vukota Govedarica za Željkom Cvijanović “kaskao” i čitavih 35.000, što je solidnije od prvog Tadićevog istrčavanja na ovaj teren 2010. godine, kada je razlika iznosila skoro 100.000 glasova.
Ipak, umjesto deplasiranih statistika, izostali su odgovori povodom ključnih tema za opoziciju. A njih uopšte nisu otvorili predsjednici SDS-a, PSS-a i NF-a, već ljudi iz, uslovno rečeno, drugog plana. Recimo, advokat Aleksandar Jokić, koji je razumno ukazao na parlamentarnu većinu u RS i BiH kao stvarni izvor Dodikove moći, kao i na konstantnu ravnodušnost opozicije prema učinku u ovim presudnim “disciplinama”.
Jednako važan bio je i istup Milka Grmuše, ranijeg generalnog sekretara i odbornika PDP-a, koji je pomenuo “ubjedljivo najveću podvalu” na političkoj sceni RS, “uvaljenu prije nekih osam mjeseci”. On je dodao da će svi u opoziciji koji su podržali ili će podržati tu obmanu dobiti “epsku šamarčinu”. Na koga god da je aludirao, a ima elemenata da se u ovoj ocjeni prepozna i Blanušina pojava na javnoj sceni i Stanivukovićevo preuzimanje PDP-a, Grmuša nije pogriješio. Jedino preostaje da se sagledaju dimenzije predstojeće “pljeske” za poklonike obe uzaludne “nade” opozicionara u RS.
“Hejteri” za vratom
Jedini izuzetak od “epske šamarčine” biće Nebojša Vukanović. Baš kao u poznatoj sintagmi iz antičkih vremena “Drag mi je Platon, ali mi je istina još draža”, njemu se ne može osporiti da želi uspjeh opozicije, pri čemu je bio usamljen u suvislom ukazivanju na promašenost oslanjanja tri opozicione stranke u RS na Vučića u pokušajima obračuna sa Dodikom. Jer, u takvom scenariju, opozicija u RS će Vučiću uvijek biti samo moneta za potkusurivanje u njegovim “toplo-hladno” igrama sa Dodikom, koje na kraju uvijek rezultuju “pomirenjima”.
Pošto su sve te žaoke “ćaci” kolegama za posljedicu imale tek njihovo durenje, uz mizerne tvrdnje da svaka kritika sa ovim predznakom znači “rad u korist režima”, Vukanović sada može da iščekuje šta će mu donijeti pozicija “sam protiv svih”. Pošto je indolentan odnos trougla SDS – PSS – NF prema bilo kakvim političkim bitkama, osim one za predsjednika RS, toliki da niko osim Vukanovića i ne pominje kandidaturu za srpskog člana Predsjedništva BiH, pred njim je manevarski prostor da pokuša da dostigne dva iznenađenja. Jedno nije mnogo realno, a riječ je o trijumfu u sudaru sa SNSD-ovom mašinerijom, koga god da kandiduju za tu poziciju. Jer, vremena u kojima “boj bije srce u junaka” ipak su davna prošlost, zamijenjena sivom sadašnjošću nimalo “svijetlog oružja”, zasnovanog na monopolu na finansijske i sve druge resurse u Srpskoj.
I u takvom ambijentu, u kojem je previše temperamentnim, ali uglavnom tačnim opservacijama navukao sebi na vrat mnoštvo “hejtera”, ne samo iz vladajućih, nego i iz “opozicionih” struktura, Vukanović može da ostvari solidan rezultat koji bi, što nije nevažno, povukao i veći broj mandata za njegovu Listu za pravdu i red u NSRS i PS BiH. Za ovakav skok još nije kasno, ali jeste kasno da se Igor Crnadak i Vlado Đajić, svako na svoj način, sa novoosnovanim partijama umješaju u “raspodjelu kolača”.
Obojica mogu da izdejstvuju sigurne mandate za sebe lično, praveći individualne aranžmane sa već etabliranim političkim opcijama, ali, za značajnije prodore grupacija svježe registrovanih kao “PDP RS” i “Volja naroda Srpske” projekciju je davno dao Mladen Delić, zapomažući na fudbalskom meču Jugoslavije i Bugarske osamdesetih godina prošlog vijeka kako “nema više vremena za bilo što”.
U Đajićevom slučaju, i nije riječ o naročitoj šteti, jer bi osvojene mandate odvukao ko zna gdje, pa bi čak i Nenad Nešić i Goran Selak vjerovatno ostali bez daha pred takvom invencijom. Kod Crnatka ipak ima razloga za žal, jer je to bila jedinstvena prilika da ovaj opozicionar sa nespornim integritetom i kredibilitetom izgubi iluzije da etiketa “PDP” ima nekakvu težinu, čak i među ne baš brojnim dijelom članova i simpatizera koje Stanivuković nije usisao u svoj “novi projekat”. Kako god, Crnatkovo istrajavanje na potpuni iscjeđenoj “firmi” jeste ništa manja besmislica od zaklinjanja rijetkih idealista u vrhu SDS-a u “čvrstu riječ” Glavnog odbora ovog uzdrmanog “akcionarskog društva”.
Jasno, sva ova, uglavnom deprimirajuća argumentacija, ne čini ushićenim bilo koga ko posegne za njom, van arogantnog i bahatog vladajućeg bloka u RS. Uvijek je bilo nesporno da “na mrtvog vuka i zec vadi onu stvar”, baš kao što je jasno da, osim euforičnog izlaska na birališta, postoji i tzv. desperatersko glasanje – iz očaja, ali uz uvjerenje da je neuspjeh neizbježan.
Ipak, za aktuelnu prvu postavu opozicije u RS postoji sigurna utjeha. Dodik će, nesumnjivo, u duelu s njima, izgubiti vlast. Jedina nevolja je u tome što to neće biti Milorad, već Igor. Znači, samo treba da budu dovoljno strpljivi i da sačekaju da se tranzicija u najuticajnijoj familiji u Srpskoj završi. I to je nešto – kad su već prošli svi vozovi za prevagu nad seniorom, nema razloga da se gleda u zube pobjedi nad juniorom. Još samo da se utvrdi kada će da kucne taj čas.
