Dok se pred Okružnim sudom u Banjoj Luci vodi jedan od pravno i politički najosjetljivijih sporova u Republici Srpskoj, onaj o zakonitosti trećeg mandata rektora Univerziteta u Banjoj Luci Radoslava Gajanina, usred postupka je promijenjen sudija koji vodi predmet, saznaje MojaHercegovina.
Borba unutar vlasti
Zvanično objašnjenje govori o „presignaciji“ i preraspodjeli predmeta, ali vremenski slijed događaja, način na koji je odluka donesena i reakcije sagovornika bliskih procesu otvorili su ozbiljna pitanja o mogućim pritiscima i uticajima iza kulisa. Slučaj koji je počeo kao spor o tumačenju Zakona o visokom obrazovanju tako je prerastao u mnogo širu priču, o funkcionisanju pravosuđa, političkom uticaju na institucije i borbi za kontrolu nad najvažnijom akademskom ustanovom u Republici Srpskoj.
Prema informacijama do kojih je došla MojaHercegovina, predmet je prvobitno bio dodijeljen jednom sudiji, koji je već preduzimao određene procesne radnje, da bi potom, bez javnog obrazloženja dostupnog stranama u postupku, bio prebačen drugom sudiji. Upravo taj trenutak postao je okidač za sumnje dijela akademske zajednice, opozicionih političara i sagovornika upućenih u slučaj, koji tvrde da je riječ o procesu čiji bi ishod mogao imati dalekosežne posljedice ne samo po rukovodstvo Univerziteta, nego i po pravnu sigurnost institucija u Republici Srpskoj.
U centru spora nalazi se tužba Borisa Pašalića, bivšeg ministra poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede u Vladi Republike Srpske i poslanika SNSD-a u Narodnoj skupštini Srpske, protiv Senata Univerziteta u Banjoj Luci, kojom se osporava zakonitost izbora Radoslava Gajanina za treći mandat rektora. Tužba otvara pitanje da li je Senat prekršio Zakon o visokom obrazovanju Republike Srpske, ali i da li su pojedine institucije svjesno ignorisale pravna ograničenja kako bi omogućile ostanak aktuelnog rukovodstva Univerziteta.
Nekome nije odgovarao smjer procesa
Promjena sudije u takvom predmetu dodatno je pojačala tenzije, posebno jer se sve dešava u trenutku kada su odnosi unutar Univerziteta već mjesecima opterećeni sukobima, političkim podjelama i optužbama za pritiske iza zatvorenih vrata.
„Pašalić je tužio, a prema sagovornicima MojeHercegovine, nekome se u vrhu vlasti očigledno nije svidio smjer procesa, pa je promijenjen sudija koji je vodio ovaj postupak. Predmet je dodijeljen sudiji Branimiru Jukiću.
„Nema nikakve sumnje da je promjena sudija došla zbog političkog pritiska. Očigledno je da je zakon prekršen i da Gajanin nije mogao da bude imenovan i treći put za rektora Univerziteta u Banjoj Luci. Promjenom sudije vlast pokušava da uradi ono što je od početka namjeravala“, kaže izvor našeg portala koji je dobro upućen u ovaj proces.
Zašto je predmet prebačen drugom sudiji?
Iz Okružnog suda u Banjoj Luci navode da je u predmetu broj 11 0 U 040934 26 U, koji se vodi po tužbi Borisa Pašalića protiv Senata Univerziteta u Banjoj Luci, promjena sudije izvršena na osnovu odluke o formiranju referata sudiji Branimiru Jukiću od 14. aprila ove godine.
Kako je za MojuHercegovinu rekla portparol Okružnog suda Milana Anđelić, predmet je presigniran sudiji Jukiću zajedno sa još 28 predmeta iz Upravnog odjeljenja, nakon donošenja odluke o izmjeni rasporeda rada sudija.
„Službena zabilješka, odnosno odluka o presignaciji predmeta, evidentirana je u CMS sistemu istog dana“, navela je Anđelićeva.
Ipak, upravo činjenica da je do promjene sudije došlo u trenutku kada predmet izaziva veliku pažnju akademske i političke javnosti otvorila je dodatna pitanja o razlozima i okolnostima takve odluke. Posebno jer se spor odnosi na zakonitost trećeg mandata rektora Univerziteta u Banjoj Luci, što je već mjesecima tema ozbiljnih polemika unutar univerzitetske zajednice i političkih krugova u Republici Srpskoj.
Zakon “u trećem planu”
Gajanin je, podsjećamo, nedavno izabran i treći put za rektora Univerziteta u Banjoj Luci, a Pašalić u tužbi navodi da je to suprotno zakonskim odredbama. Gajaninov treći mandat počinje 22. marta i trebao bi da traje do 22. marta 2030. godine.
Poslanik PDP-a u Narodnoj skupštini Republike Srpske Bojan Kresojević kaže za MojuHercegovinu kako je više nego očigledno da zakoni ne predstavlja za vlast ama baš ništa. On tvrdi da je Gajanin po treći put nezakonito imenovan za rektora.
„I sada kada je jasno da će Sud po tužbi Borisa Pašalića osporiti to imenovanja, mijenja se sudija. Senat će taj spor izgubiti i moraće imenovati Pašalića za rektora. Mijenjanje sudije svakako utiče na razvoj događaja. Vlast želi da sačuva svoj izbor, a da zakon bude u trećem planu“, kazao je Kresojević.
Sporni treći mandat
U središtu sudskog spora nalazi se pitanje koje već mjesecima izaziva podjele unutar akademske zajednice – da li je Radoslav Gajanin uopšte mogao biti kandidat za novi mandat na čelu Univerziteta u Banjoj Luci.
Na konkurs za izbor rektora prijavila su se tri kandidata – Njegoslav Jović, čija je prijava odbačena kao nepotpuna, Boris Pašalić i aktuelni rektor Radoslav Gajanin. Upravo Pašalić u tužbi tvrdi da je Senat Univerziteta prekršio Zakon o visokom obrazovanju time što je uopšte razmatrao Gajaninovu kandidaturu.
U tužbi se podsjeća da je Gajanin još 11. novembra 2017. godine imenovan za vršioca dužnosti rektora, nakon čega je prvi puni mandat dobio 21. marta 2018. godine. Drugi mandat potvrđen mu je krajem novembra 2021. godine.
„Nesporno je da je Radoslav Gajanin već u dva mandata bio biran za rektora Univerziteta“, navodi se u tužbi u kojoj se poziva na identične odredbe Zakona o visokom obrazovanju i Statuta Univerziteta, prema kojima se rektor bira na period od četiri godine „sa mogućnošću još jednog izbora“.
Tumačenje zakona ili njegovo zaobilaženje?
Pašalić u tužbi tvrdi da je upravo ta zakonska formulacija ključ cijelog spora, jer, prema njegovom tumačenju, aktuelni zakon jasno ograničava broj mandata na dva, bez obzira na to što je prvi mandat započet po ranijem zakonu.
Posebno se ukazuje na činjenicu da je novi Zakon o visokom obrazovanju, koji je stupio na snagu 2020. godine, eksplicitno propisao da svi ranije započeti mandati nastavljaju da traju do isteka perioda na koji su izabrani. Upravo zbog toga, tvrdi se u tužbi, prvi Gajaninov mandat mora se računati i po odredbama novog zakona.
„Mandat koji je nastavljen i po stupanju na snagu novog Zakona tretira se kao mandat i po tom zakonu, što znači da se uračunava kao prvi mandat po važećem Zakonu o visokom obrazovanju“, navodi se u dokumentu dostavljenom sudu.
Tužilac dalje tvrdi da Senat Univerziteta nije imao zakonski osnov da uopšte razmatra Gajaninovu prijavu, niti da provodi proceduru izbora.
„Gajanin je već izabran u dva mandata na funkciju rektora Univerziteta i zbog toga njegovu prijavu Senat nije ni mogao da razmatra“, stoji u tužbi, uz ocjenu da cijeli postupak ukazuje na „grubo kršenje zakonskih i podzakonskih odredbi“.
Upravo oko tog pravnog pitanja danas se vodi jedan od najosjetljivijih sporova u akademskom i političkom prostoru Republike Srpske, jer eventualna odluka suda protiv Univerziteta ne bi otvorila samo pitanje zakonitosti izbora rektora, nego i odgovornosti institucija koje su takav proces omogućile.
Sakrivena tužba
Na posljednjoj sjednici Senata Univerziteta u Banjoj Luci Pašalićeva tužba je sakrivena. Na sajtu Univerziteta objavljena je vijest o održavanju sjednice Senata, ali nema ni slova o Pašalićevoj tužbi. Ipak, pojedini članovi Senata koji su bili na sjednici kažu da je rektoru Radoslavu Gajaninu postavljeno pitanje koje je vezano za ovu tužbu, ali odgovora nije bilo.
„Posljednja sjednica Senata je protekla u poprilično mučnoj atmosferi. Pojedini članovi Senata pitali su Gajanina zašto krije Pašalićevu tužbu i zašto ona nije stavljena na uvid članovima Senata. Nikome nije jasno zašto se ta tužba krije, jer je, na koncu, tužen upravo Senat. Obrazloženje rektora Gajanina i pravnice Milice Kremenović je bilo nemušto i nejasno“, kaže za naš portal jedan od članova Senata.
Gajanina su, kaže naš sagovornik, podržali dekani koji su i sami „zagazili“ u treći nezakoniti mandat i koje je sam Gajanin imenovao. Većina članova Senata je ipak ćutala, svjesni u kakvoj situaciji se nalazi cijeli Univerzitet i pogubnih posljedica koje će nastupiti, prije svega za studente mogućim poništavanjem diploma.
Na Univerzitetu ne broje prvi mandat
Na Univerzitetu u Banjoj Luci smatraju da ne postoji bilo šta što je mimo zakona u činjenici da je Gajanin u trećem mandatu. Sa UNIBL objašnjavaju da je sve u redu zato što se rektorov prvi mandat zapravo ne broji.
„Tužba ne ugrožava rad Univerziteta. Nema nikakvih prepreka da Gajanin zakonski obavlja funkciju rektora. Ministartsvo za naučnotehnološki razvoj i visoko obrazovanje je mišljenjima od 31. maja 2024. i 27. januara 2026. godine potvrdilo zakonitost izbora u treći mandat za rektore, direktore visokih škola, prorektore i dekane koji su na prvi mandat bili izabrani po prethodno važećem Zakonu o visokom obrazovanju“, navode na UNIBL.
