Dok se opozicija u Republici Srpskoj godinama pokušava predstaviti kao alternativa dugovječnoj vlasti SNSD-a, posljednji događaji pokazuju da najveća prijetnja njenom jedinstvu možda više ne dolazi iz Banjaluke, već iz Beograda. Paradoks političke scene u Srpskoj danas je gotovo nevjerovatan jer dio opozicije otvoreno optužuje drugi da je pod kontrolom predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, iako isti taj Vučić istovremeno održava izuzetno bliske odnose sa Miloradom Dodikom, vodećom političkom figurom sa ove strane Drine.
Današnji sastanak lidera SDS-a, Pokreta Sigurna Srpska i Narodnog fronta, na kojem je dogovoren okvir zajedničkog nastupa na predstojećim izborima, umjesto demonstracije opozicionog jedinstva, otvorio je možda i pukotine unutar opozicionog bloka kakve godinama nisu viđene.
Jer, ono što je formalno predstavljeno kao pokušaj objedinjavanja opozicije, u političkoj pozadini sve više liči na pokušaj disciplinovanja i prekompozicije opozicionih redova prema interesima političkih centara moći izvan Republike Srpske.
Sastanak bez ključnih ljudi
Već sama struktura sastanka pokazala je da nešto ozbiljno nije u redu. Na njemu nisu bili brojni važni ljudi opozicije – gradonačelnik Bijeljine Ljubiša Petrović, bivši predsjednik SDS-a Milan Miličević, delegat SDS-a u Domu naroda Želimir Nešković, Dijana Ješić iz Narodnog fronta i još niz funkcionera koji unutar opozicionih partija predstavljaju struju skeptičnu prema političkom uticaju Beograda.
Najupadljiviji izostanak bio je Nebojša Vukanović i cjelokupna Lista za pravdu i red, jedina opoziciona partija koja posljednjih godina gotovo otvoreno govori o političkom uplivu Srbije u unutrašnje odnose opozicije u Srpskoj. Kada tome dodamo i nedavni izlazak Igora Crnadka i osnivanje PDP Republike Srpske, broj onih kojima se ne sviđa politika “Vučić umjesto Dodika” nije zanemariv.
Formalno, tema sastanka bio je zajednički nastup opozicije, što sui dogovorili ključni “beogradski igrači” poput Draška Stanivukovića, Jelene Trivić, Darka Babalja, Marinka Božovića itd. Suštinski, međutim, gotovo sve se svelo na jedno pitanje – da li će SDS odustati od vlastitog kandidata za predsjednika Republike Srpske (predložen lider stranke Branko Blanuša) i prepustiti tu poziciju Drašku Stanivukoviću, prvo čovjeku PDP-a i PSS-a.
Blanuša pod pritiskom
Predsjednik SDS-a Branko Blanuša za sada javno govori o dogovoru i jedinstvu, insistirajući da konačne odluke nisu donesene. Međutim, dokument koji je ponuđen opozicionim partnerima, kao i reakcije nakon sastanka, jasno pokazuju pravac u kojem se stvari kreću.
Stanivuković i Jelena Trivić gotovo momentalno su podržali sporazum, predstavljajući ga kao istorijsku šansu za opoziciju. Sa druge strane, reakcija Nebojše Vukanovića bila je brutalno direktna.
„Blanuša je odabrao Stanivukovića za strateškog partnera i srećno bilo“, poručio je lider Liste za pravdu i red, optužujući dio SDS-a da pod uticajem Beograda pokušava opoziciju podrediti političkom projektu Draška Stanivukovića.
Vukanović posebno apostrofira Darka Babalja i Marinka Božovića kao ljude koji unutar SDS-a guraju koncept političkog saveza sa Stanivukovićem, uz, kako tvrdi, direktnu koordinaciju sa političkim centrima u Srbiji.
Bez obzira na ton njegovih izjava, teško je ignorisati činjenicu da se opozicija prvi put otvoreno dijeli na dvije gotovo ideološke linije – onu koja smatra da bez podrške Beograda nema ozbiljne političke pobjede, i drugu koja vjeruje da upravo ta kontrola opoziciju trajno drži u političkoj zavisnosti i da to neće donijeti nikakve promjene nakon eventualnog pada vladajuće koalicije predvođene SNSD-om. Te promjene bi bile samo personalne, ali bi donijele i mnogo veći upliv vrhva SNS-a u domaće tokove nego što je to slučaj trenutno.
Paradoks opozicije u Republici Srpskoj
Najveći apsurd cijele situacije jeste to što vlast u Srbiji istovremeno održava odlične odnose sa SNSD-om i Miloradom Dodikom, dok dio opozicije u Republici Srpskoj politički gravitira upravo prema tom istom Beogradu.
Drugim riječima, opozicija pokušava srušiti vlast koju Beograd javno podržava – ali uz političko posredovanje tog istog Beograda.
Takav model opozicionog djelovanja dugoročno proizvodi ozbiljan problem identiteta. Jer, ukoliko ključne političke odluke opozicije zavise od signala iz Srbije, postavlja se pitanje koliko ona uopšte djeluje autonomno.
Slučajno ili ne, upravo danas, neposredno pred pomenuti sastanak opozicije, Vučić je u Beogradu ugostio Dodik ai potvrdio odlične odnose među dvojicom dugovječnih lidera.
Politička analitičarka Tanja Topić upozorava da je situacija postala opasnija nego ranijih godina.
„Opozicija je prema javnosti ranije djelovala koherentnije, i uprkos nekim pukotinama unutar pojedinih opozicionih partija, čije su dijelove ili pojedince kontrolisali pojedini centri moći izvana. Sad smo došli u situaciju da samo lider i članovi jedne stranke ne idu u Beograd po mišljenje“, kaže Topićeva.
Ona smatra da Republika Srpska ulazi u veoma opasnu fazu političke kontrole.
„Tako smo se ovdje našli na brisanom prostoru i u paradoksalnoj situaciji – aktuelna vlast u Srbiji zdušno podržava vladajuće u Republici Srpskoj, istovremeno kontrolišući i navigavajući dio opozicionih lidera. Ta kontrola svih političkih tokova u RS postaje izrazito opasna i prijeti urušavanju ionako krhke demokratije, o pluralizmu da ne govorimo“, upozorava ona.
Dodik nije uspio ono što sada uspijeva opozicija sama sebi
Milorad Dodik je godinama politički profitirao na podijeljenosti opozicije. Ali nikada nije uspio da je razbije iznutra do nivoa na kojem se danas nalazi.
Opozicija je ranije bila razjedinjena oko kandidata, taktike ili ličnih animoziteta. Danas se prvi put ozbiljno dijeli oko pitanja političke lojalnosti i uticaja spoljnog centra moći, što je mnogo dublji i opasniji raskol.
Novinar Goran Dakić smatra da Vučić nije stvorio podjele, ali ih jeste dodatno produbio.
„Vučić je samo dodatno podijelio već podijeljenu opoziciju. Ne toliko direktno on koliko neki njegovi manje ili više istureni igrači. Nema nikakve sumnje da Vučić utiče na određene političke procese u Republici Srpskoj, ali isto tako nema nikakve sumnje da je mnogo onih njegovih bočnih ađutanata i sekretara koji dolaze i mute opozicionu vodu tvrdeći da su upravo oni emisari Vučićevi, iako nemaju naravno nikakav njegov blagoslov da to rade“, kaže Dakić.
Problem opozicije, dodaje on, jeste odsustvo političkih principa.
„Opozicija isključivo insistira na interesima, a ne na određenim političkim vrijednostima. Čak i ako im zvanični ili nezvanični Beograd može obezbijediti tu vrstu interesa, oni se uopšte neće libiti da to rade, čak i na apsolutnu ili relativnu štetu koju će to proizvesti u opozicionim redovima“, ističe Dakić.
Pitanje koje lebdi nad opozicijom
U ovom trenutku više nije ključno pitanje ko će biti kandidat opozicije za predsjednika Republike Srpske. Mnogo važnije pitanje postaje ko zaista upravlja političkim procesima unutar nje.
Jer ukoliko opozicija ne može samostalno donositi najvažnije političke odluke, onda se njena borba protiv vlasti pretvara u borbu različitih političkih centara za kontrolu iste političke scene.
A to je teren na kojem Milorad Dodik već dvadeset godina pobjeđuje gotovo bez ozbiljnog otpora.
