Na političkoj sceni Republike Srpske postoji mnogo ljudi čije su karijere građene na oportunizmu, prelijetanju i prilagođavanju svakom novom centru moći. Ali čak i u takvom ambijentu, biografija Adama Šukala djeluje kao posebna kategorija političkog fenomena.
Jer, malo je političara koji su u relativno kratkom periodu uspjeli proći put od lokalnog funkcionera SDS-a u Gradišci, preko samozvanog „naprednjaka Republike Srpske“, pa sve do čovjeka za kojeg danas i njegovi protivnici i saveznici tvrde da predstavlja jedan od glavnih neformalnih kanala Aleksandra Vučića prema opoziciji u Srpskoj.
I sve to bez ozbiljne partijske infrastrukture, bez izborne snage koja bi opravdala takav uticaj i bez ijednog većeg političkog rezultata koji bi objasnio kako je do te pozicije uopšte došao. Upravo zato je priča o Adamu Šukalu mnogo više od biografije jednog političkog preletača. Ona je priča o načinu funkcionisanja političkog sistema u Republici Srpskoj i Srbiji, o politici bez ideologije, bez kontinuiteta i bez bilo kakvog osjećaja odgovornosti prema biračima.
Od SDS-a do „prvog naprednjaka Srpske“
Šukalo je političku karijeru počeo u SDS-u u Gradišci, ali je veoma rano shvatio da se u domaćoj politici mnogo brže napreduje uz promjenu dresova nego uz strpljivo građenje političkog identiteta. Kada je početkom prošle decenije Aleksandar Vučić krenuo u uspon u Srbiji, Šukalo je među prvima u Republici Srpskoj pokušao da kapitalizuje novi politički talas. Napustio je SDS i počeo da gradi priču o „naprednjacima“ u Srpskoj, predstavljajući sebe kao autentičnog političkog partnera Vučićeve SNS.
Bio je to period kada je dio opozicije vjerovao da će Vučićev rast u Srbiji automatski proizvesti i političku reorganizaciju u Republici Srpskoj. Međutim, osim velikih najava, Napredna Srpska nikada nije postala ozbiljna politička organizacija. Šukalo nije imao infrastrukturu, ozbiljno članstvo, niti političku harizmu koja bi mogla okupiti širi krug birača. Ali je imao nešto mnogo važnije za ovdašnju politiku – sposobnost da se uvijek nađe blizu jačeg igrača.
Dva „papka“ koja su spasila Dodika
Vrhunac političkog značaja Adam Šukalo doživljava nakon izbora 2014. godine. Napredna Srpska, sa dva poslanika, tada ulazi u Narodnu skupštinu Republike Srpske u koaliciji sa DNS-om Marka Pavića, a Šukalo mandat osvaja zahvaljujući kompenzacionoj listi, sa svega 260 direktnih glasova. U parlament zajedno s njim ulazi i Goran Đorđić.
U tom trenutku vlast SNSD-a bila je ozbiljno uzdrmana. Milorad Dodik imao je veoma tanku skupštinsku većinu i svaki poslanik bio je presudan za opstanak režima. Upravo tada na scenu stupaju Šukalo i Đorđić. Njih dvojica daju ključnu podršku vladajućoj većini i praktično postaju dio političke operacije spašavanja SNSD-a. Upravo iz tog perioda nastala je i čuvena afera „dva papka“, jedna od najpoznatijih političkih epizoda u poslijeratnoj istoriji Republike Srpske.
U javnost je tada procurio audio-snimak na kojem tadašnja premijerka Željka Cvijanović govori o tome da je SNSD „kupio“ dva poslanika opozicije, jer nisu vjerovali u pouzdanost „dva papka“, misleći na Šukala i Đorđića. Kupljeni poslanici, pokazaće se već na prvoj sjednici tadašnjeg saziva republičkog parlamenta, bili su Vojin Mijatović i nedavno preminuli Ilija Stevančević.
Ironično, politička etiketa koja bi u ozbiljnim demokratijama vjerovatno završila karijeru, u Republici Srpskoj postala je samo još jedna stanica u političkom usponu.
Vječiti opozicionar koji uvijek završi uz vlast
Kada je Dodik stabilizovao većinu zahvaljujući brojnim prelascima poslanika iz opozicije, politički značaj Šukala naglo opada. Tada dolazi do novog zaokreta. Šukalo okreće leđa vlasti i pokušava da se ponovo pozicionira u opozicionom bloku. U međuvremenu ulazi u Klub PDP-a, dok se unutar Napredne Srpske otvara sukob sa Goranom Đorđićem, koji preuzima stranku.
Bio je to još jedan tipično domaći politički rasplet – stranka bez ozbiljne ideologije raspala se čim je nestao kratkoročni interes koji ju je držao na okupu. Nakon toga Šukalo nastupa samostalno, pokušavajući da politički preživi kroz stalno traženje novog centra gravitacije. Postaje jedan od najglasnijih opozicionara, svakodnevno daje intervjue u kojima kritikuje vlast, organizuje performanse, podnosi krivičnu prijavu protiv Petra Đokića zbog pogodovanja TE Stanari, a koja je godinama bila „omča oko vrata“ lideru socijalista. Uspio je i da izazove gnijev prvog čovjeka Srpske, kada mi je Dodik za govornicom NSRS zaprijetio da će nakon završetka mandata „ostati bez ičega te da neće imati šta da jede“.
Tokom protesta „Pravda za Davida“, Šukalo dodatno uspijeva da se nametne u javnom prostoru. Aktivno podržava proteste, pojavljuje se na skupovima i pokušava da izgradi imidž opozicionog političara koji stoji uz građane.
Na izborima 2018. godine kandiduje se na listi PDP-a za Parlamentarnu skupštinu BiH i osvaja oko 20.000 glasova, što nije bilo dovoljno za mandat, koji odlazi Branislavu Borenoviću, tadašnjem predsjedniku pomenute stranke.
I taman kada se činilo da Šukalo pokušava da gradi novu poziciju unutar opozicije u Republici Srpskoj – on praktično nestaje. Nestaje sa društvenih mreža, nestaje iz medija i gotovo potpuno izlazi iz političkog života Srpske.
Povratak iz Beograda
A onda dolazi novi politički obrt. Nakon određenog vremena pojavljuje se informacija da je Šukalo, ispred Srpske napredne stranke u Srbiji, postao poslanik u Narodnoj skupštini Srbije! Time je postao prvi političar koji je bio poslanik i u parlamentu Republike Srpske i u Skupštini Srbije.
Od tada počinje njegova potpuno nova politička faza. Od marginalnog političara iz Republike Srpske, Šukalo postaje čovjek kojeg sve više opozicionih lidera iz Srpske obilazi kada odlazi u Beograd. U političkim kuloarima godinama se priča da upravo on održava kontakte sa pojedinim opozicionim strukturama u Republici Srpskoj, prenosi stavove iz Beograda i učestvuje u političkom „navođenju“ dijela opozicije.
Naravno, nikada nije zvanično potvrđeno koliki je stvarni domet njegovog uticaja. Ali sama činjenica da se njegovo ime danas redovno pojavljuje u gotovo svim pričama o odnosima opozicije iz Srpske i vlasti u Srbiji dovoljno govori koliko se njegova politička pozicija promijenila.
Imenovanje Šukala za Vučićevog savjetnika za regionalna pitanja, dodatno je učvrstilo njegovu poziciju unutar dijela opozicije u Srpskoj.
Simbol politike bez principa
Upravo zato, Adam Šukalo predstavlja idealan simbol političkog vremena u kojem živimo. Vrijeme u kojem nije presudno šta ste govorili juče, kome ste pomagali, koga ste rušili niti sa kim ste bili u sukobu. Bitno je samo da uvijek na vrijeme prepoznate gdje se nalazi centar moći i da mu se dovoljno brzo prilagodite.
Od SDS-a, preko „naprednjaka“, SNSD-ove većine, PDP-a, protesta „Pravda za Davida“, pa do Vučićeve skupštinske većine u Srbiji i prozivanja studenata rušilačkim faktorom – teško je pronaći ozbiljniji politički zaokret koji Adam Šukalo nije napravio. Njegova politička biografija najbolje objašnjava zašto je domaća politika odavno prestala da bude pitanje ideologije, programa ili principa. Ona je postala pitanje preživljavanja u blizini moći.
