Izborna trka je počela, šatori su postavljeni, tribine dogovorene. Kandidata je „k'o u priči“, čini se da ih nikada nije bilo više, ali suštinska se bitka bije na dva fronta – prvi je pred Palatom Republike, drugi pred zgradom Predsjedništva BiH. Ipak, čini se da se u centru kampanje nalaze dva političara koji uopšte nisu kandidati za najviše funkcije. Jedan je Milorad Dodik, drugi je Draško Stanivuković.
Dodik na izbore ne može zbog presude Suda BiH, Stanivuković je nosilac liste za Narodnu skupštinu Republike Srpske u Izbornoj jedinici tri, ali njegove su ambicije daleko veće, a to nedvosmisleno pokazuje i slogan pod kojim trči – Sigurno premijer.
„Pravi“ kandidati, Savo Minić i Branko Blanuša, kao da se nalaze u pozadini Dodika starijeg i Stanivukovića mlađeg.
Nema nikakve sumnje da SNSD najveću snagu crpi upravo u predsjedniku stranke koji je u prvom planu čak i kada nema glavnu ulogu. Dodikova snaga u stranci je i dalje neprikosnovena, baš kao i želja za pobjedom. Njegova mlađa kopija, koja se nalazi na čelu Pokreta Sigurna Srpska, takođe je promovisala sebe u lidera šire koalicione zajednice i teško je zamisliti da bi Stanivuković u kampanji nekome dao „pred sebe“.
„Politika nije prostor koji se gradi od nule”
Savjetnik za javnu komunikaciju Marija Milić kaže za MojuHercegovinu kako je personalizacija politike i kampanja oko nekoliko najprepoznatljivijih ličnosti širi fenomen i ne dešava se samo kod nas. To što su Milorad Dodik i Draško Stanivuković komunikacijski vidljiviji od Save Minića i Branka Blanuše ona ne bi automatski tumačila kao dokaz da se „stvarna politička moć“ nalazi mimo kandidata.
„Iz komunikacije se, međutim, vrlo jasno može vidjeti ko već ima izgrađen politički kapital – prepoznatljivost, autoritet, povjerenje jednog dijela javnosti i sposobnost da nametne teme i zadrži interesovanje publike. Stranke, naravno, u prvi plan stavljaјu one koji već imaju snažan javni profil i čija riječ ima težinu. Politika nije prostor u kojem se svaka kampanja gradi od nule“, kaže Milićeva.
Ako stranka ima lidera kojeg birači prepoznaju, kojem jedan dio njih vjeruje i koji ima jasan politički identitet, bilo bi neobično da tu snagu u kampanji ne koristite. Problem počinje onda kad snaga lidera treba da nadomjesti nedovoljno izgrađen politički profil samog kandidata. Međutim, dodaje ona, Savo Minić i Branko Blanuša u ovom slučaju nisu u istoj poziciji.
Minić – prepoznatljivost pozajmljena od Dodika
„Minić je kandidat SNSD-a uz kojeg je, rame uz rame, izuzetno vidljiv i najprepoznatljiviji politički akter te stranke – Milorad Dodik. To je model koji SNSD odavno koristi i koji je politički logičan: kandidat dio vidljivosti i autoriteta dobija iz već izgrađene snage stranke i njenog lidera. Uostalom, to je njihov recept već nekoliko izbornih ciklusa unazad – i na opštim i na lokalnim izborima“, kazala je Marija Milić.
Blanuša – alarm koji njegova kampanja ne smije ignorisati
Kod Branka Blanuše situacija je, smatra ona, složenija. On nije samo kandidat za predsjednika Republike, već i predsjednik SDS-a. Draško Stanivuković, s druge strane, nije samo lider političkog subjekta koji podržava Blanušinu kandidaturu, već je i sam nosilac liste PSS-a za Narodnu skupštinu i vodi sopstvenu kampanju.
„Njegova izražena vidljivost je zato politički i komunikacijski sasvim razumljiva. Ali upravo zato činjenica da u javnom prostoru može biti snažnija i prepoznatljivija figura od kandidata za predsjednika Republike ostaje važan komunikacijski signal, ali i alarm za Blanušinu kampanju. Za predsjednika stranke koji se kandiduje za predsjednika Republike nije dovoljno da javnost zna njegovo ime“, ističe Milićeva.
Do početka kampanje već bi trebalo da postoji jasan odgovor na pitanje: šta je politički Branko Blanuša? Koje su njegove teme, stavovi i politička ideja po kojoj ga javnost prepoznaje i bez stranačkog logotipa i bez drugih lidera pored njega? Podrška politički snažnijeg i prepoznatljivijeg partnera može kandidatu mnogo da pomogne – da mu donese pažnju, publiku i dio političkog kapitala. Ali ako podrška postane vidljivija od onoga kome je namijenjena, onda istovremeno otkriva slabost koju pokušava da nadomjesti.
„Tu se najbolje vidi i moć i ograničenje komunikacije. Kampanja može kandidata učiniti jasnijim, vidljivijim i prepoznatljivijim. Ali ne može mu naknadno izmisliti politički autoritet. Zato bih manje pitala ko je ‘stvarno moćniji’, a više: ako iz kampanje sklonite najprepoznatljivije ličnosti koje stoje uz kandidata, koliko jasan politički profil samog kandidata ostaje? Jer na glasačkom listiću za predsjednika Republike ipak nije lider koji pozajmljuje autoritet, nego kandidat koji traži mandat da lično obavlja tu funkciju. Lider može kandidatu otvoriti prostor i donijeti pažnju, ali ne može umjesto njega izgraditi politički identitet“, rekla je Marija Milić.
„Glas za Minića i Cvijanović je glas za Dodika”
Politički analitičar Velizar Antić ne smatra da su predsjednici SNSD-a i PSS-a ključne figure kampanje. Možda se, kaže on, u dominantnim medijima, kako vladajućim tako i opozicionim, ovoj dvojici političara daje najviše prostora, ali i ostali kandidati za vodeće pozicije su i te kako vidljivi i obilaze teren i narod.
„Zašto je Milorad Dodik u prvom planu kod vladajuće koalicije je i više nego jasno. On je u prethodnih dvadesetak godina koliko je na vlasti od sebe napravio kult ličnosti i ogromnu moć je skoncentrisao u svojim rukama. Tako da se čitava politika vladajuće koalicije svela na to kako će i šta reći i uraditi Milorad Dodik. Iz tog razloga na svim bilbordima i plakatima uz kandidate Minića i Cvijanović stoji i Milorad Dodik“, kaže Antić.
Svima je jasno da je glas za ovo dvoje kandidata u suštini glas za Milorada Dodika. Koliko je to sa jedne strane dobro, kako za SNSD tako i za njihove koalicione partnere, toliko je i loše, jer sve zavisi od jednog čovjeka i njegove moći. Tako da se čitava ta struktura može urušiti kao kula od karata kada Milorad Dodik izgubi moć.
„Sa druge strane Draško Stanivuković pokušava da se u opozicionom bloku predstavi kao lider i kao centralna figura, upravo onako kao što je Milorad Dodik u vladajućem bloku. Međutim, Stanivuković je jako daleko od ove pozicije jer ne samo da nije na čelu najjače opozicione partije već i nema moć da ga svi u opoziciji prepoznaju i prihvate kao lidera“, tvrdi Antić.
Blanuša kao ključ opozicije
„Pravi“ kandidat opozicije na ovim izborima je Branko Blanuša. I to ne samo „pravi“, već je on i suštinski najznačajniji političar ispred opozicije od čijeg uspjeha zavisi cjelokupna pozicija opozicije i da li će od oktobra i dalje biti opozicija ili će doći u poziciju da preuzme vlast. Naime, ukoliko Branko Blanuša pobedi na izborima to će biti prvi korak i početni uslov da opozicija formira većinu u skupštinskim klupama a samim tim i mogućnost da formira Vladu.
„Sa druge strane, ukoliko Blanuša izgubi od Minića, ma kakav rezultat da opozicione partije pojedinačno ostvare, i u sledeće četiri godine će biti opozicija. Tako da čak i ukoliko opozicione partije ostvare svoje pojedinačne ciljeve i eventualno osvoje duplo veći broj mandata na izborima u odnosu na broj mandata koje sada imaju u NSRS, to će biti Pirova pobeda jer će i u sledeće četiri godine u skupštinskim klupama biti u opoziciji. Ukoliko sve ovo znamo, jasno je da je osnovni interes celokupne opozicije na sledećim izborima pobeda Blanuše za mesto Predsednika Srpske“, rekao je Velizar Antić.
Dodik je politička konstanta u Republici Srpskoj već gotovo tri decenije. Njegovo ime je praktično sinonim za SNSD i vlast u RS. To je velika prednost u izbornoj kampanji: dio birača ne glasa toliko za program koliko za poznato političko ime i postojeći politički identitet. Stanivuković je, sa druge strane, jedini političar koji je dva puta pobjeđivao SNSD. Prema jednom Ipsosovom istraživanju objavljenom u junu, Pokret Sigurna Srpska koji predvodi Stanivuković imao je oko 20 odsto podrške, čime je prešao SDS i pozicionirao se kao jedan od glavnih opozicionih igrača.
Hibridni režim u kojem izbori ne biraju vlast
Specijalista u oblasti vladavine prava Srđan Blagovčanin kaže za naš portal da zbog prirode političkog sistema i tipa režima, koji je neki hibridni autoritarni, stvarna moć se ne poklapa nužno sa funkcijom koju određena osoba obavlja.
„Najbolji primjer za to je Dodik koji je najmoćniji bio i kao premijer, predsjednik, član Predsjedništva i sada samo kao predsjednik stranke. Činjenica je isto tako da ni izbori ovdje nemaju funkciju koju imaju u konsolidovanim demokratijama. Ovdje izbori služe za legitimizaciju moći, a ne da biste došli na vlast. Prije izbora da bi došli na vlast morate osigurati konsenzus organizovanog kriminala i paraobavještajnog podzemlja i tajkuna i religijskih zajednica“, kazao je Blagovčanin.
