Baš kada se obični smrtnici u Republici Srpskoj, neskloni lideru SNSD-a, malo opuste i povjeruju da je Milorad Dodik odustao od dnevne politike u Republici Srpskoj, jer mora da brine o čitavoj planeti, on ih efektno razuvjeri. Da i te kako prati tokove u RS, ne dopuštajući da bilo šta izmakne njegovoj kontroli, pokazala je jedna od posljednjih objava na društvenim mrežama, koja sadrži i rečenicu: “Naš najgori je bolji od njihovog najboljeg”.
Predsjednik SNSD-a je u proteklim godinama, pa i decenijama, imao čitav niz bezobzirnih istupa prema neistomišljenicima u Srpskoj. Međutim, formulacija iz tvita, objavljenog 24. maja, izdvaja se toksičnošću. Nema tu ni trunke ograđivanja, odnosno naglašavanja da aludira na vrhove opozicionih stranaka, mada bi i u tom slučaju ova verbalna egzibicija predstavljala ozbiljan iskorak sa terena normalnosti. Ne, generalizacija je neskrivena, pa se u kategorije “mi” i “oni”, sa Dodikovog aktuelnog stanovišta, nedvosmisleno mogu svrstati svi obični smrtnici, u zavisnosti od njihovog odnosa prema “broju 1” sa političke scene RS.
Ako sa naklonošću tretiraju Dodikove zaokrete, ma koliko bili bizarni i beskrupulozni, onda ih “gospodar” smatra “svojim”. Ukoliko nemaju razumijevanja za silna bauljanja u dugom vremenskom periodu, tada su “tuđi”. Čak i kada govori o međunacionalnim odnosima u BiH, što je navodno sfera u kojoj se snalazi kao “riba u vodi”, šef SNSD-a, bar povremeno, koristi izvjesne kočnice, u vidu formulacija kao što je “političko Sarajevo”. Time bi, valjda, trebalo da naglasi da je oštra retorika upućena tamošnjim zvaničnicima, a ne građanima drugog entiteta. Međutim, ovakvog minimuma samokontrole nema u slučaju “domaćih izdajnika”, a to su, je li, sve one “bitange” bez kapaciteta da prepoznaju “genijalnost” u lutanjima ovovremene verzije famoznog glavnog junaka iz davne sage Radoja Domanovića o slijepom “vođi”.
Ispiranje mozga
Ostaje nejasno zbog čega se onda u vrhu SNSD-a izraz “sekta”, nerijetko korišten u neformalnim opservacijama glasača nenaklonjenih ključnoj vladajućoj stranci, smatra uvredom? Jer, predvodnik ove opcije čini sve da opravda tu etiketu. Gotovo jedini neispunjeni kriterijum jeste broj članova i simpatizera, znatno veći od uobičajenog, jer je, ipak, riječ o terminu iz religijskog miljea, namijenjenom zajednicama limitiranih dimenzija, zbog insistiranja pokretača na ekskluzivnosti. Sve ostale je tu – od zatvorenosti i izolovanosti takve strukture od ostatka društva, preko apsolutnog autoriteta lidera i tehnika “ispiranja mozga” usmjerenih ka aktivistima, do obaveze “donatorstva”, srazmjerne mjestu u hijerarhiji ove političke mreže.
Potencirajući jedini, kvantitativni izuzetak od “sektaškog” pravila u djelovanju SNSD-a, Dodik je na posljednjoj sjednici Glavnog odbora obznanio i ciljeve stranke na predstojećim izborima 4. oktobra. Poručio je da će njegova partija imati najmanje 35 poslanika u NSRS, uz dvotrećinsku većinu sa ostalim strankama vladajuće koalicije. Tome je dodao i 10 mandata u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH i četiri delegata u Domu naroda PSBiH, a pobjeda u trkama za inokosne funkcije je, s njegovog stanovišta, apsolutno nesporna.
Startna pozicija za dostizanje ovih “meta” je sasvim solidna, posebno ako se ima u vidu fragmentacija na opozicionoj sceni i kakvo-takvo ukrupnjavanje grupacija unutar vladajućeg bloka. Nezavisno od broja kandidata za inokosne funkcije, jasno je da pukotina na opozicionom spektru, sa Nebojšom Vukanovićem, Igorom Crnatkom i Ljubišom Petrovićem na jednoj strani, a Brankom Blanušom, Draškom Stanivukovićem i Jelenom Trivić na drugom polu, do 4. oktobra sigurno neće biti zakopana.
Naspram njih, DNS i NPS će izaći zajedno na izbore, baš kao i SP i DEMOS, što će, uz SPS, US i SNSD, smanjiti broj faktora unutar ove koalicije sa sedam na pet. Naravno, odnos snaga je jasan – jedino se vrh SNSD-a pita, a ostali su, više nego ikad, spremni da funkcionišu tek kao agencije za zapošljavanje direktora srednjeg i nižeg ranga, bez pretenzija da se bakću iole relevantnim temama, ali to ne utiče na statističku dimenziju čitave priče.
Ipak, situacija u kojoj Dodikova numerička “lista želja” uopšte nije daleko od ispunjenja posebno je uvrnuta ako se zna da je, uoči izbora krajem 2026. godine, realni potencijal za dostizanje ovih cifara manji nego ikada. Naravno, ne u kontekstu naopake “efikasnosti” uhodane stranačke mašinerije, već zbog potpuno suženog manevarskog prostora za salve demagogije vladajuće kamarile o tobožnjem ostvarenju nacionalnih ciljeva, ekonomskom bumu i, generalno, životu dostojnom čovjeka u Srpskoj.
Povijesna zbiljnost
Imajući u vidu mizerne domete u sve tri kategorije, jasno je koliko su isprazne “direktive”, izgovorene na zadnjem okupljanju Glavnog odbora. Naime, tada je “broj 1” – u potpunoj kontradikciji sa gotovo istovremenim tezama o “najboljim” i “najgorim” – pomenuo i obavezu SNSD-a da osigura “spokoj i mir za 400.000 porodica u Republici Srpskoj”.
Stvarna briga “predsjednika svih predsjednika”, naravno, nije toliko ambiciozna, jer se ne odnosi na doslovno sve familije u Srpskoj, već na, maksimalno, “200 obitelji”. Inače, tu odrednicu je, u novijoj istoriji Južnih Slovena, prvi pomenuo Franjo Tuđman, kada je izdvajao Hrvatsku iz SFRJ i selektovao nomenklaturu, zaduženu da ovlada većinom tokova novca u ovoj zemlji.
Izvorno, sintagma potiče iz Francuske, gdje je Napoleon 1800. godine uspostavio centralnu banku, uz odredbu da će njom upravljati skupština akcionara sa 200 članova, najsolventnijih pojedinaca u državi. Ovakva definicija je u narednim decenijama postala povod za česte ocjene da je riječ o krugu u kojem je koncentrisana stvarna moć. U tridesetim godinama 20. vijeka, tadašnji francuski premijer Eduar Daladje ovu formulaciju ponovo vraća na javnu scenu, pa je uoči Drugog svjetskog rata često navode i kritičari i apologete.
Nakon toga, zlosutna igra riječima se dva puta povampirila na Balkanu, prvi put u Tuđmanovim, a sada – neizrečena, ali neminovna – u Dodikovim “bespućima povijesne zbiljnosti”. Naravno, među tih simboličnih “200 porodica” biće čitav niz onih koji, poput devastiranog tajkuna Ljubomira Ćubića, vlasnika “Niskogradnje” iz Laktaša, više ne znaju gdje udaraju. Ali, paralelni univerzumi, sa rastućom socijalnom nejednakošću, čine priču o “brizi za 400.000 porodica u RS” u režiji SNSD-a notornom lakrdijom.
Mrski Švabo
U narednim danima i sedmicama, ispostaviće se da je ništa manja farsa i višegodišnja Dodikova “grmljavina” o Kancelariji visokog predstavnika. Kakav god da bude rasplet zasjedanja tzv. Savjeta za implementaciju mira u BiH – a za Republiku Srpsku sigurno neće biti povoljniji od dosadašnjih, uslijediće potpuni diskontinuitet u kritikama lidera SNSD-a upućenim OHR-u. Ako još ima naivnih koji vjeruju da je distanca prema Kristijanu Šmitu bila znak principijelnosti, imaće priliku da se u drugoj polovini godine uvjere kako “dosljednost” u tom segmentu isparava, kao da je nikada nije ni bilo.
Iako su trenutno u opticaju dva kandidata, Italijan Antonio Zanardi Landi i Francuz Rene Trokaz, uopšte nije isključeno da će se odustati od obje opcije zbog “nepomirljivih stavova” na dvodnevnom samitu 3. i 4. juna. Prema svemu do sada poznatom, “malteški vitez” iz Rima, kao favorit Vašingtona, vjerovatno bi imao korektniji pristup situaciji u BiH, dok bi adut Pariza i Berlina, znači i Brisela, bivši savjetnik Bernara Kušnera, garantovao kontinuitet ranije prosarajevske pristrasnosti.
Ali, u prethodnim sličnim okolnostima, kada god bi bilo dovedeno u pitanje “jedinstvo Zapada”, uvijek bi se naprasno pojavljivalo i treće ime. Znači, i ovog puta je vrlo moguće da će stvarni, “kompromisni” birokrata, ne mnogo različit od ranijih stanara OHR-a, isplivati u prvi plan i otaljati proceduru prihvatanja u UN u gluvo doba ljeta. A od tog momenta, uz eventuelni izuzetak sa par galamdžijskih dana u finišu predizborne kampanje, šef SNSD-a će potpuno obustaviti oštru retoriku, do sada rezervisanu za “mrskog Švabu”, a posebno za opozicionare sa minimalnim odstupanjima od terminologije korištene u posljednjim godinama u dnevnicima javnog servisa.
I što je najmizernije, neće biti ni traga, ni glasa od Dodikovog “ultimatuma” kojim je, navodno, “oročio” nastavak rada OHR-a na samo jednu godinu. Kada prođe taj datum, uz sljedećeg visokog predstavnika – bio on Landi, Trokaz ili neko treći – lider SNSD-a će hladno prećutati izostanak bilo kakvih promjena u fahu međunarodnog intervencionizma u postdejtonskoj kolotečini u BiH. A ukoliko i bude pitanja – zbog čega to nije učinio, uslijediće dobro poznati odgovor iz repertoara Dodikovog beogradskog pandana Aleksandra Vučića: “Pa šta?”
Nagodni ljudi
Sva ta krupna pitanja, sa stanovišta predvodnika SNSD-a, za njega su ionako tek jeftina zabava za široke narodne mase. U fokusu su izbori, prije svega 2026. godine, a u manjoj mjeri i 2028. Jer, ne treba zaboraviti, 2030. ističu sankcije, pa će Milorad Dodik opet imati priliku za euforiju zbog ličnog, a ne indirektnog “trijumfa” na izjašnjavanju građana u ruiniranoj RS. Pri tome, neće ga doticati sporadična mrmljanja sve rijeđih “namćora”, na tragu već zaboravljene zapitanosti iz svakodnevnog govora: “Čemu li se radujete, da mi je znati?”
U tekućoj sezoni, potpuno je svejedno da li će njegova “produžena ruka” u Palati predsjednika biti nevidljivi Siniša Karan ili pseudo-energični Savo Minić. Jedino što može stvarno da ga žulja jeste učinak Vlade Đajića, persone u kojoj su multiplikovane sve mračne karakteristike političkog oca osnivača “Volje naroda Srpske”. Ali, ni to nije rebus bez rješenja, pošto i u vlasti i u fiktivnom dijelu “opozicije” pod okriljem Adama Šukala sjede “nagodni ljudi”.
Zato će predstojeću jesen, bez obzira na osvojene procente, obilježiti “kombinacije” Igora Dodika i Srđana Amidžića sa Vladom Đajićem i Draškom Stanivukovićem. Naravno, uz završni pečat seniora Milorada i “statiranje u kukuruzima” Branka Blanuše i Jelene Trivić, a i poneku mrvicu sa stola za Gorana Selaka, Nenada Stevandića, Petra Đokića i Darka Banjca. U vokabularu takve političke “sile”, nezapamćenog zbira “rogova u vreći”, postoji samo jedna poruka za autentične nezadovoljnike zbog hoda Republike Srpske od sivila prema crnilu, trenutno stacionirane u opcijama Nebojše Vukanovića i Igora Crnatka, te u dijelu SDS-a. A ona glasi: “Možete da nam pljunete pod prozor”.
Ali, u Republici Srpskoj, ovakvoj kakva je 2026. godine, ni to nije malo. Vremena se mijenjaju, pa gestovi koji bi prije 10, 20 ili 30 godina bili tretirani kao oličenje uzaludnosti sada zaslužuju obzirnije kvalifikacije. Aktuelni tragovi pljuvačke ispod prozora, u vremenu skoro pa opšte “discipline kičme”, jednog dana mogli bi da budu shvaćeni, ako ništa drugo, onda bar kao “nova iznenađenja za nova pokoljenja”.
