Blok okupljen oko SNSD-a protekle četiri godine imao je dvotrećinsku većinu u republičkom parlamentu, ali na izborima koji se održavaju 4. oktobra teško da će ponoviti takav rezultat. Dio razloga leži u novim tehnologijama koje bi trebalo da smanje izborne zloupotrebe. Dio leži i u tome što su dva nekadašnja partnera u vlasti gotovo nestala sa scene: DEMOS je ostao u tragovima, dok su DNS i NPS spajanjem postali jedna stranka kojoj bi sam prelazak cenzusa predstavljao dobar rezultat.
Ako dvotrećinska većina ne bude moguća, lideru SNSD-a Miloradu Dodiku dobro će doći i krhka većina. Hoće li do nje doći, najviše zavisi od rezultata opozicione četvorke – SDS-a, PSS-a, Liste za pravdu i red i Narodnog fronta – kao i novoformirane Volje naroda Vlade Đajića. Ključno pitanje je hoće li neka od njih, nakon što građani izađu na birališta, ući u koaliciju sa najvećom partijom u Srpskoj. Ako saradnja izostane, vlast SNSD-a bi mogla biti itekako uzdrmana.
Tri imena za Palatu Republike
Pitanje broj jedan jeste izbor predsjednika Srpske, jer blok čiji kandidat pobijedi u toj trci, bez obzira na broj osvojenih mandata, dobija realan prostor da formira većinu. Za mjesto predsjednika Republike Srpske bori se troje kandidata, a raspon snage među njima je, bar na papiru, izrazito neujednačen. Aktuelni premijer Srpske Savo Minić nastupa kao kandidat SNSD-a, najveće i vladajuće stranke, uz podršku brojnih partnera iz koalicije, što mu automatski donosi najozbiljniju izbornu mašineriju i najveći broj lokalnih funkcionera na terenu.
Nasuprot njemu je Branko Blanuša, lider SDS-a, najveće opozicione stranke – kandidat koji predstavlja tradicionalnu alternativu SNSD-u i računa na glasove koncentrisane opozicione baze. Veliki plus mu predstavlja dobar rezultat koji je ostvario u prethodnom duelu za istu poziciju, kada je ozbiljno ugrozio SNSD-ovog Sinišu Karana, kao i to da su ga podržali svi relevantni faktori sa opozicione scene. Minus mu predstavlja očito nesnalaženje koje je pokazao kod unutarstranačkih turbulencija i jasno povlađivanje predsjedniku PSS-a Drašku Stanivukoviću, koga mnogi kritičari vlasti smatraju previše bliskim Dodiku i doživljavaju kao nekoga ko bi dolaskom na vlast nastavio isti način vladanja kakav praktikuje lider SNSD-a.
Treći kandidat, Bogdan Jovanović, kandidat “Stranke Život”, nastupa kao autsajder bez uporedive stranačke infrastrukture, a broj glasova mu zavisi prije svega od toga koliko će glasača nezadovoljnih dvojcem Minić-Blanuša odlučiti da glas “pokloni” nekome potpuno nepoznatom široj javnosti.
Skupštinske liste
Kada je riječ o 63 poslanička mjesta koja se dodjeljuju direktno u devet izbornih jedinica (preostalih 20 od ukupno 83 mjesta popunjava se sa kompenzacionih lista), obrazac koji se ponavlja kod gotovo svih relevantnih stranaka jeste povjeravanje nosećih pozicija kadrovima koji već imaju parlamentarno ili izvršno iskustvo – aktuelnim poslanicima, gradonačelnicima i načelnicima opština, ili ministrima u Vladi Srpske.
SNSD u više izbornih jedinica liste vodi lokalnim čelnicima s izvršnom vlašću – gradonačelnik Prijedora Slobodan Javor nosi listu u Izbornoj jedinici 1, gradonačelnik Laktaša Miroslav Bojić u Izbornoj jedinici 2, dok je u Banjaluci (Izborna jedinica 3) na čelu liste Igor Dodik, organizacioni sekretar SNSD-a i sin lidera stranke. Ovakva strategija – kandidovanje nosilaca lokalne vlasti na prvim mjestima – uobičajena je taktika najjače stranke: ona podrazumijeva da administrativni kapacitet i vidljivost na terenu prevode u direktne glasove.
Ujedinjena Srpska u Izbornoj jedinici 3 na čelo liste stavila je lidera stranke Nenada Stevandića, baš kao i PSS Draška Stanivukovića. Nosioci lista u pomenutoj IJ su i Jelena Trivić (NF), Igor Crnadak (Lista Za pravdu i red-PDP RS), Goran Selak (SPS), Vlado Đajić (Volja naroda)…
Zanimljiv je i broj koalicija i manjih subjekata koji se pojavljuju u gotovo svakoj izbornoj jedinici – od Koalicije za državu, preko SP-Demosa, do niza regionalnih i manjinskih lista – što ukazuje na fragmentaciju ispod nivoa tri do četiri najveće stranke. Upravo ta fragmentacija, i broj glasova koji će manje liste “povući” a ne pretvoriti u mandate, biće jedan od ključnih faktora prilikom raspodjele mjesta.
Borba za cenzus
Za razliku od 2022. godine, na ovogodišnjim izborima DEMOS izlazi u koaliciji sa SP-om Petra Đokića, dok NPS Darka Banjca i DNS Nenada Nešića izlaze kao jedna partija. Dvije stranke koje su igri za ulazak u NSRS a koje nisu bile osnovane prilikom prethodnog izjašnjavanja birača su Narodni front Jelene Trivić i Volja naroda Vlade Đajića.
Trenutno najmanje šanse za ulazak u republički parlament, prema uporednoj analizi istraživanja koja plasiraju i vladajući i opozicioni blok, ima Narodni front, ali ni Banjac i Nešić nemaju mnogo razloga za zadovoljstvo, te će u predizbornoj kampanji morati dobro “zasukati rukave” ako žele povratak u skupštinske klupe.
Oko cenzusa su brojne stranke vlasti (SP, SPS, Ujedinjena Srpska), ali se njima, kao i partiji Vlade Đajića predviđa “preskakanje” istog. SNSD, te opozicioni trio (SDS, PSS, Lista Za pravdu i red) nemaju tih problema. Prelazak cenzusa je siguran, a pred njima “ljuta” borba za broj mandata.
