Odnos Srpske demokratske stranke (SDS) i Demokratskog narodnog saveza (DNS) Nenada Nešića posljednjih nekoliko godina najbolje pokazuje koliko su granice između vlasti i opozicije u Republici Srpskoj često mnogo manje čvrste nego što izgledaju u javnim nastupima. Nedavni „slučajni“ susreti „istočnih vektora“ SDS-a sa Nešićem u Prebilovcima lako bi mogao da znači obnavljanje nekadašnjeg savezništva.
Iako je prije godinu dana žestoko kritikovao imenovanje Nešića za zamjenika direktora Civilne zaštite Republike Srpske, govoreći kako je na pomenutu funkciju imenovan “bivši zatvorenik”, to nije smetalo šefu Kluba poslanika SDS-a u Narodnoj skupštini Republike Srpske Ognjenu Bodirogi da se prije nekoliko dana u Prebilovcima srdačno pozdravi i ispriča s njim.
S Bodirogom je u Prebilovcima bio i kandidat SDS-a za srpskog člana Predsjedništva BiH Marinko Božović.
„Ne postoji nijedna politička kombinacija koja bi bilo koga trebala da iznenadi. Podsjetiću vas da se Nenad Nešić mjesecima predstavljao kao velika opozicija prije nekoliko godina, baš kao i Goran Selak (lider SPS-a, op.aut.). Iako je svima jasno u kojem jatu oni liježu svoja politička jaja. Nisam iznenađem ovakvim postupcima“, rekao je za MojuHercegovinu lider „ReStarta“ Stefan Blagić.
SDS i DNS su, inače, u relativno kratkom periodu prošli put od zajedničkog opozicionog fronta protiv Milorada Dodika, preko međusobnog političkog odmjeravanja i preuzimanja kadrova, do situacije u kojoj DNS ponovo djeluje uz vlast, dok SDS ostaje jedna od ključnih opozicionih stranaka.
U periodu Nešićevog opozicionog “lutanja” tadašnji lider SDS-a Mirko Šarović bio je jedan od najvećih zagovornika da se bivšem direktoru “Puteva Srpske” rašire obje ruke. Dok se dio opozicionog bloka, prije svih predsjednik pokreta Za pravdu i red Nebojša Vukanović, protivio saradnji sa Nešićem i Selakom, Šarović je govorio kako će se režim lakše srušiti sa njima u koloni.
Iako formalno raskinuta 2022. godine, saradnja SNSD-a i DNS-a je bila na klimavim nogama i u periodu dok su stajali na istoj strani. Događaj koji je bio presudan za raskid partnerstva bio je razrješenje Nešića sa čela “Puteva”. Sukob se potom posebno zaoštrio u Prijedoru, tradicionalnom uporištu DNS-a, gdje je skupštinska većina okupljena oko DNS-a formirala novu većinu sa SDS-om i drugim strankama.
U tom trenutku SDS i Nešićev DNS imali su, formalno, zajednički interes: oslabiti SNSD i Milorada Dodika. Taj interes bio je dovoljno snažan da početkom 2021. godine dođe do dogovora DNS-a sa SDS-om i PDP-om o opozicionoj saradnji. Dogovor je podrazumijevao djelovanje protiv vlasti i na entitetskom i na nivou BiH, a Nešić je tada javno govorio o potrebi promjene političkog sistema i o tome da volja pojedinca ne može biti iznad institucija.
Nešić je u toj fazi čak pokušavao da DNS pozicionira kao svojevrsnu sponu između velikih opozicionih partija. U pismu liderima opozicije tražio je zajednički nastup na izborima, ali i mjesto mandatara buduće Vlade Republike Srpske za DNS. Drugim riječima, saradnja sa SDS-om i PDP-om nije zamišljena kao bezuslovno priključivanje DNS-a većem opozicionom bloku, nego kao pokušaj da Nešićeva stranka iz vlastite pregovaračke pozicije izvuče što više.
Zanimljivo je da se taj odnos dodatno komplikovao pred Opšte izbore 2022. godine. U martu te godine pojavile su se informacije da bi SDS i DNS mogli postići dogovor o međusobnoj podršci kandidatima za predsjednika Republike Srpske i srpskog člana Predsjedništva BiH. Prema tadašnjim navodima, jedna od mogućih varijanti bila je da SDS podrži DNS-ovog kandidata za predsjednika Republike Srpske, a DNS kandidata SDS-a za Predsjedništvo BiH. Dogovor ipak nije realizovan na način koji bi stvorio ozbiljan zajednički izborni blok.
Nešić je na kraju samostalno ušao u trku za srpskog člana Predsjedništva BiH, dok je SDS kandidovao Mirka Šarovića. Rezultat je vrlo ilustrativan za tadašnji odnos snaga: Željka Cvijanović osvojila je 327.720 glasova, Šarović 224.912, a Nešić 34.955 glasova, odnosno 5,5 odsto.
Nešićev rezultat nije bio dovoljan da ugrozi ni SNSD ni SDS, ali je bio dovoljno velik da pokaže da DNS ima vlastiti birački prostor. Upravo je to ono što je SDS-u dugoročno predstavljalo problem: DNS nije bio samo potencijalni saveznik, već stranka koja je mogla uzeti nekoliko desetina hiljada glasova iz istog opozicionog bazena.
Najjasniji primjer međusobnog političkog preuzimanja dogodio se neposredno pred izbore 2022. godine kada je dugogodišnji visoki funkcioner SDS-a Dragan Mektić prešao u DNS. Mektić je prethodno javno kritikovao stanje u SDS-u i poručio da je nakon dugogodišnjeg članstva u toj stranci odlučio tražiti „treći put“. Nešić je njegov dolazak iskoristio kao političku potvrdu vlastite teze da DNS može biti alternativa i SNSD-u i SDS-u.
Mektićev transfer bio je važan iz najmanje dva razloga. Prvi je simbolički: DNS je preuzimao jednog od najprepoznatljivijih ljudi SDS-a. Drugi je politički: Nešić je time pokušavao pokazati da DNS nije mala stranka koja zavisi od koalicije sa većim partijama, već organizacija koja može privlačiti poznata imena iz opozicionog tabora. Mektić je kasnije demantovao da je ikada prešao u DNS i sve je svalio na medije koji su, kako je tvrdio, „spinovali“ tu priču.
Ali upravo u vrijeme kada je DNS pokušavao da se nametne kao „treći put“, došlo je do njegovog novog zaokreta. Nakon Opštih izbora 2022. godine Nešić se ponovo približio Miloradu Dodiku. Krajem oktobra objavljeno je da se DNS vraća u vlast Republike Srpske, čime je završena približno dvogodišnja epizoda Nešićevog DNS-a u opozicionim redovima. Time je praktično prekinuta i mogućnost ozbiljnijeg strateškog savezništva DNS-a sa SDS-om.
Za SDS je to značilo gubitak potencijalnog partnera, ali i potvrdu da Nešićev DNS nije dugoročno vezan za opozicionu politiku. Za Nešića je, s druge strane, povratak prema vlasti otvorio mogućnost političkog opstanka i uticaja koji samostalno vjerovatno nije mogao ostvariti. Nakon razlaza na visokom političkom nivou, odnosi SDS-a i DNS-a nastavili su da se prelamaju kroz lokalnu politiku i transfere odbornika.
U Banjoj Luci je posebno zanimljiv slučaj Aleksandra Petkovića. On je napustio SDS, a potom u novembru 2023. pristupio DNS-u. Petković je prethodno bio jedan od rijetkih opozicionih odbornika u banjolučkoj skupštini koji je dolazio iz SDS-a. Njegov prelazak Nešić je predstavio kao jačanje DNS-a, dok je sam transfer pokazao koliko je lokalna politička scena postala fluidna.
Još je važnije ono šta se dogodilo nakon toga. Na lokalnim izborima 2020. godine DNS je u Banjoj Luci osvojio 7,09 odsto glasova i imao dva odbornika, dok je SDS osvojio 4,3 odsto i imao jednog odbornika. Do izbora 2024. godine situacija se potpuno promijenila: DNS je ostao bez oba ranija odbornika, a SDS bez svog jedinog predstavnika. I DNS i SDS su 2024. godine ostali ispod cenzusa za Skupštinu grada Banjaluka.
Posebno poglavlje odnosa SDS-a i DNS-a predstavlja Prijedor. DNS je decenijama bio dominantna politička snaga u ovom gradu. Međutim, nakon sukoba Nešićevog DNS-a i Dodikovog SNSD-a, te promjene odnosa u lokalnoj politici, DNS je izgubio poziciju koju je godinama gradio pod Markom Pavićem. Na lokalnim izborima 2020. godine kandidat DNS-a Dragutin Rodić osvojio je 12.210 glasova, dok je kandidatkinja SDS-a Maja Dragojević Stojić dobila 6.446. Da SDS nije imao svog kandidata, DNS bi imao znatno veće šanse da zadrži gradonačelničku funkciju.
Do lokalnih izbora 2024. godine politička pozicija dvije stranke bila je potpuno različita. DNS je već bio dio vlasti okupljene oko SNSD-a, dok je SDS nastupao kao opoziciona stranka. DNS se na lokalnim izborima pojavljivao i u različitim koalicijama, uključujući koalicije sa Ujedinjenom Srpskom, dok su SDS i druge opozicione stranke uglavnom gradile vlastite ili šire opozicione liste. Centralna izborna komisija je među ovjerenim koalicijama za lokalne izbore evidentirala, između ostalih, „Ujedinjena Srpska – DNS – Nenad Nešić“. To je označilo konačan kraj perioda u kojem se DNS mogao posmatrati kao dio jedinstvenog opozicionog fronta sa SDS-om.
Politički odnos SDS-a i Nešićevog DNS-a dobio je novu dimenziju tokom 2025. godine. U julu 2025. godine Nešić je objavio da se DNS-u priključio SDS-ov odbornik Nikola Kornjača. To nije bio izolovan slučaj: DNS je u istom periodu privlačio odbornike i iz drugih partija. U oktobru 2025. objavljeno je i da je DNS-NPS dobio pojačanje u Sokocu, gdje je odbornik SDS-a Ognjen Vojinović odlučio da političko djelovanje nastavi u grupaciji DNS-NPS.
Ako se posljednjih šest godina posmatra kao jedna politička cjelina, odnos SDS-a i DNS-a Nenada Nešića može se svesti na tri faze. Prva je bila „faza zajedničkog interesa“ – 2020. i 2021. godine, kada su DNS i SDS imali zajedničkog protivnika i pokušavali izgraditi opozicionu većinu. Druga je bila „faza otvorene konkurencije“ – posebno tokom izborne 2022. godine, kada je Nešić pokušavao izgraditi „treći put“, a DNS privući dio birača i kadrova SDS-a.
Treća je „faza političke razdvojenosti i međusobnog preuzimanja“. DNS se nakon povratka u vlast približio SNSD-u, dok je SDS ostao opozicija. Potom su uslijedili lokalni transferi, uključujući prelazak Aleksandra Petkovića, Nikole Kornjače i drugih lokalnih funkcionera prema DNS-u i njegovom kasnijem savezu sa NPS-om. Nešićev DNS danas je u koaliciji sa SDS-om u Istočnoj Ilidži i zahvaljujući tom savezništvu načelnik ove opštine Marinko Božović ima apsolutnu vlast.
„Koalicije na lokalu su uvijek više otkrivale nego sakrivale. Uzalud je tvrditi da ste s nekim u političkom sukobu ako s njim pravite koaliciju na lokalnom nivou. Svako se bori za vlast, ali šta poručujete time onima koji su glasali za vas uvjereni da pripadate drugom sistemu vrijednosti u odnosu na one s kojima ste danas u koaliciji“, pita Blagić.
