Na 23. redovnoj sjednici Predsjedništva BiH, održanoj 4. juna, u drugom krugu glasanja usvojen je zaključak koji je predložio član Predsjedništva BiH Denis Bećirović o protivpravnom postupanju organa vlasti Republike Srpske u vezi s posjetom tadašnje ministarke za Evropu i klimu u Ministarstvu spoljnih poslova Njemačke Ane Lurman Bosni i Hercegovini.
Zaključak je stupio na snagu nakon što je istekao rok od 72 sata za pokretanje vitalnog entitetskog interesa, koji je član Predsjedništva Željka Cvijanović u više navrata koristila, ali je njena reakcija ovoga puta izostala.
Pored dijela u kome se pruža zahvalnost “dosadašnjoj podršci, pomoći i saradnji” koju Njemačka pruža BiH, poseban dio se odnosi na protjerivanje pomenute ministarke sa teritorije Srpske.
Podsjećamo, nakon što su Njemačka i Austrija uvele sankcije rukovodstvu Srpske, konkretno predsjedniku Miloradu Dodiku, premijeru Radovanu Viškoviću i prvom čovjeku Narodne skupštine Nenadu Stevandiću, a po saznanju da Lurmanova ima zakazane sastanke u Banjaluci sa pojedinim predstavnicima civilnog sektora i opozicionih partija, Vlada Srpske je njemačku ministarku, na hitnoj telefonskoj sjednici, proglasila personom non grata, a odluku su pratile i uvrede Lurmanovoj koje je putem mreža uputio i Dodik lično.
Prema riječima Lurmanove, naoružani pripadnici MUP-a Srpske prijetili su njenoj delegaciji i protjerali je sa prostora Srpske. Sa druge strane, iz Banjaluke su poslate poruke kako je akcija bila organizovana jer Lurmanovoj nisu mogli garantovati bezbjednost te da je to učinjeno za njeno dobro.
Pored vlastitih sankcija, Njemačka je, uz Francusku, i kreator non pejpera o BiH, kojim se lobira među državama Evropske unije da takođe posegnu za sankcijama rukovodstvu Srpske ali i da obustave investicije u sam entitet. Navedena je i potreba da se spriječi i kreditiranje Srpske iz izvora koji adresu imaju na zapadu. Pored Njemačke i Austrije, sankcije su uvele i Litvanija i Poljska, a ranije SAD i Velika Britanija. Spekuliše se da su najbliže sličnoj odluci Estonija, Češka i Slovenija, dok se pomenutom najviše protive Mađarska i Hrvatska.
Nakon što je američka administracija odustala od aktivnog učestvovanja u procesima u BiH, vlast u Srpskoj je kao nove najveće neprijatelje označila Njemačku i Veliku Britaniju, zemlju čiji je ministar spoljnih poslova organizovao sastanak sa opozicijom iz Srpske, što je izazvalo svojevrsnu paranoju u redovima SNSD-a.
Kada je riječ o pomenutim zaključcima Predsjedništva koje Cvijanovićeva nije pokušala osporiti, a koje su prošle “ispod radara” u domaćoj javnosti, navodi se nekoliko oštrih poruka upućenih njenom stranačkom šefu.
“Predsjedništvo BiH osuđuje i smatra nedopustivim neustavno, protivpravno postupanje Vlade Republike Srpske i predsjednika tog entiteta Milorada Dodika prema ministarki za Evropu i klimu u Ministarstvu spoljnih poslova Njemačke Ani Lurman. Riječ je o protivpravnom postupanju kojim je Lurmanova proglašena nepoželjnom osobom (persona non grata), što je, uz upotrebu represivnih mjera rezultiralo izgonom ministarke iz tog entiteta i ograničavanjem njenog kretanja”, navodi se u zaključcima te, između ostalog, dodaje “da entiteti nemaju nadležnosti da preduzimaju bilo kakve mjere i aktivnosti u oblasti spoljne politike”.
Politička analitičarka Tanja Topić kaže za MojuHercegovinu da se vijest o posljednjoj odluci Cvijanovićeve, s obzirom na ranije sinhronizovane napade na njemačke zvaničnike i izrazito negativnu kampanju u Srpskoj protiv Njemačke, s punim pravom može svrstati u rubriku “vjerovali ili ne”.
“Podsjetiću na ulaganje entitetskog veta protiv davanja agremana aktuelnom ambasadoru ove države u BiH, tu su svakodnevne prijetnje o hapšenju i protjerivanju visokog predstavnika u BiH, i da ne pominjem tragičnu scenu potezanja dugih cijevi na ministarku Lurman. I nismo čuli niti jedan drugačiji ton, u smislu osude ovih nerazumnih poteza aktuelne vlasti, da je došao iz krugova bliskih istoj”, kaže Topićeva.
Otuda, dodaje ona, sto upitnika iza najnovije odluke Željke Cvijanović da prešutno odobri osudu tih postupaka.
“Pretpostavljam da se nastoji umanjiti šteta, pokazati jedno drugačije lice, otvoreno proevropsko i pokazati otvorenost odnosno potvrditi pružanje ruke za dijalog i tako ostati u sedlu vlasti. Ono što se sa sigurnošću može tvrditi jeste da ova odluka nije donesena samostalno, bez znanja ili naloga predsjednika entiteta”, zaključila je naša sagovornica.
Potpredsjednik PDP-a i poslanik u Narodnoj skupštini RS Igor Crnadak kaže da će u narednom periodu biti važna nedavna odluka Cvijanovićeve da ne ospori osudu protjerivanja Lurmanove i direktnog prozivanja Dodika kao krivca za isto.
“Cvijanovićeva je ipak podržala stav opozicije i svih normalnih i razumnih građana Srpske, da je protjerivanje njemačke ministarke bila greška, jer takvi potezi u afektu samo trenutno zadovolje sujetu pojedinaca u vrhu vlasti, a narodu i državi uvijek donesu nemjerljivu štetu. Stav Željke Cvijanović da nije suprotno interesima Srpske to što je Predsjedništvo BiH označilo protjerivanje ministarke Lurman nedopustivim, neustavnim i protivpravnim, kao i direktna osuda za taj postupak Vlade Republike Srpske i Milorada Dodika, potvrda je da se Željka Cvijanović užurbano distancira od režima koji je došao do svog kraja”, poručio je Crnadak.
On posljednji potez Cvijanovićeve vidi kao samo jedan “u seriji njenih aktivnosti poput iznošenja veoma kooperativnih stavova tokom boravaka u Americi i Nici i iznenadnog odlaska na bajramski prijem”.
“Ovaj javni šamar Željke Cvijanović Viškoviću i Dodiku će se pokazati kao važan događaj u danima koji dolaze. Ipak, borbe unutar frakcija režima, koje uveliko traju, nemaju značaj za Srpsku, jer se radi o identičnim, koruptivnim i populističkim konceptima”, rekao je Crnadak.
Podsjećamo, već mjesecima se spekuliše da unutar SNSD-a bjesni rat među frakcijama, te da se mnogi visoki funkcioneri SNSD-a spremaju za odlazak Dodika sa vlasti. Pored Cvijanovićeve, imena koja se najčešće spominju u tom kontekstu su Zoran Tegeltija, Luka Petrović i Zoran Stevanović, ali i Nebojša Radmanović, Dragan Lukač te frakcija iz Istočnog Sarajeva, koja je čak registrovala u sudu i “rezervnu partiju”.
Podsjećamo, Cvijanovićeva je godinama bila “prvi pik” administracija zapadnih zemalja, koje su bile raspoložene da je vide na čelu SNSD-a umjesto “vječitog” Dodika. Tokom 2021. tokom njenog boravka u SAD, dobila je ponudu od pripadnika tamošnje administracije (u tom momentu na čelu SAD bio je Džo Bajden), da otkaže poslušnost Dodiku, a zauzvrat dobije nesebičnu pomoć u pokušaju da dođe na čelo SNSD-a. Ona je tada ponudu odbila, ali se njeno ime i dalje pominje u istom kontekstu, naročito u sadašnjoj aituaciji kada je njen partijski šef u gotovo potpunoj izolaciji. Paralela sa nekadašnjom predsjednicom Srpske Biljanom Plavšić, i njenom ulogom u svrgavanju tadašnjeg neprikosnovenog lidera Srpske Radovana Karadžića, vrlo je privlačna ovdašnjim posmatračima političkih prilika, iako se svi slažu da “Željka nije Biljana”, ali i da je danas odnos snaga u svijetu značajno drugačiji te da su male šanse da ćemo gledati “reprizu”.
U međuvremenu, Cvijanovićeva se našla na crnim listama SAD i Velike Britanije.
