Gacko bi u skorije vrijeme moglo da postane napuštena rudarska varošica

GACKO – Socijalna situacija i retrogradna društvena kretanja u kojima se promovišu kriminal, nepotizam i korupcija, odavno pozivaju na uzbunu svih segmenata društva, samo izgleda da to nema ko da čuje, zaključak je koji se nameće nakon razgovora sa Rankom Mastilovićem, direktorom Centra za socijalni rad iz Gacka.

Ranko Mastilović (FOTO: Moja Hercegovina)
Ranko Mastilović (FOTO: Moja Hercegovina)

Podatak da u ovoj godini opština Gacko ima 51 korisnika socijalne pomoći, samo na prvi pogled djeluje ohrabrujuće. Ovaj, ne tako veliki broj, govori najviše o tome da su zakonski uslovi za dobijanje socijalne pomoći veoma visoki, tvrdi Ranko Mastilović, direktor Centra za socijalni rad, i čovjek koji se ovom problematikom bavi više od decenije. U evidenciji Centra su i 142 osobe koje primaju naknadu za tuđu njegu i pomoć.

“Ako krenemo od toga da na devet hiljada stanovnika imamo 51 lice, možemo reći da ih nema mnogo, ali ako tome pridodamo i broj lica koja su, realno, u stanju socijalne potrebe, ali ne ispunjavaju zakonske uslove za to, onda imamo jednu zabrinjavajuću sliku. Za razliku od socijalne pomoći koja je uslovljena primanjima, radnom sposobnošću, postojanjem srodnika, i može biti 124 odnosno 165 maraka, dodatak za tuđu njegu i pomoć zavisi od funkcionalne sposobnosti čovjeka. To su stanja nakon moždanih udara, teških oboljenja, onesposobljenosti, a imamo dvije kategorije u zavisnosti od čega je i naknada 82,5, odnosno165 maraka. Procenat smrtnosti kod tog dijela korisnika je velika, jer, iako je u prošloj godini komisija odobrila pomoć za 29 novih korisnika, ukupan broj korisnika je, u odnosu na prošlu godinu, povećan samo za tri. Ako socijalna davanja poredimo sa penzijom nekoga ko je radio 20 godina i ima 165 maraka, to nisu loša sredstva, ali ako to poredimo sa potrošačkom korpom i potrebama, sredstva su daleko od dovoljnih. Posebno kod prve kategorije, jer se radi o licima koja koriste pelene, a četiri pakovanja toliko koštaju”, objašnjava Mastilović.

Eksperti sa jačim zvanjem nego sa znanjem

“Na birou imamo 1062 nezaposlenih, a od toga 200 visokoobrazovanih ljudi, preduzeća su preplavljena njima, a fale bravari, vozači, električari. Da li tih 200 ljudi sa VSS ovdje mogu naći realna radna mjesta? Eksperata sa jačim zvanjem nego znanjem nam ne fali. Za pet-šest godina u čitavoj opštini imaćemo samo tri i to nepotpuna razreda osnovaca, ako njihove porodice u međuvremenu ne odu. I kada će se, npr. zaposliti profesor ako je učenika sve manje? Veliki broj kuća i stanova se prodaje u Gacku. Po popisu nas ima 9700, a realna cifra je oko devet hiljada. Mladih imamo oko 1850, starih preko 65 godina oko 2900, od toga 1650 penzionera. Između je manje od 4,5 hiljada radno sposobnih, ispod 3,5 hiljade radi, hiljada je na birou i gledaju da pobjegnu iz grada. Studenti se, većinom ne vraćaju. Napravili smo takav grad da bježimo iz njega. Nažalost, ni na drugim mjestima nije puno bolje”, navodi Mastilović.

Zbog nedostatka para u Fondu, ispaštaju najnemoćniji

Mastilović kaže da nerijetko cjelokupna naknada odlazi na kupovinu pelena, jer nijedna osoba koja je primorana da ih koristi u opštini Gacko nije ostvarila to pravo, čime Fond zdravstvenog osiguranja direktno krši zakon.

Pravo na pelene se reguliše preko FZO. Koliko ja znam, niko iz Gacka nije ostvario to pravo. Fond u dispozitivu rješenja kaže da nemaju prava na pelene, a u obrazloženju se kaže da se radi o teškom bolesniku koji je prikovan za postelju, i da su potrebne pelene. Uprkos ulaganju žalbi, oni istrajavaju u svom odbijanju. Jasno je da se radi o nedostatku para u Fondu, zbog čega ispaštaju oni najnemoćniji”, kaže Mastilović.

Centar za socijalni rad trenutno finansira 16 lica, smještenih, što u domovima za penzionere, stare i iznemogle osobe, što u ustanove za djecu sa posebnim potrebama, a za to se na godišnjem novou izdvaja oko 110 hiljda maraka.

“Opštinski budžet učestvuje u različitom procentu u tim troškovima, a to zavisi od kriterijuma koji su utvrđeni, no ja se plašim da će tih zahtijeva biti sve više. Sela polako puste, sve je više starih i samohranih lica, i za očekivati je da će u budućnosti rasti broj zahtijeva za smještanje u domove. Takva situacija je, na žalost, u čitavoj državi. Zato je naša ideja bila da se u Gacku pokuša sa pravljenjem nekog doma za stara lica ili, u najmanju ruku, prihvatilišta tokom zimskog perioda. Takođe smo imali namjeru da, uz podršku opštine i nekih projekata, organizujemo dnevni centar za stara lica koja žive u gradu, a u teškoj su situaciji ili naši korisnici, da mogu negdje da popiju čaj, kafu, ali i da popričaju. Jer, postali smo otuđeno društvo, bježimo jedni od drugih, a posebno od starih”, objašnjava Mastilović.

Na negativna kretanja u društvu ne reagujemo

No, Mastilović je pesimista kada je u pitanju realizacija ovih ideja. Tvrdi da oni koji donose odluke ne vide u kom smjeru ide društvo, niti se donose mjere kojima bi se predupredila negativna kretanja koja su nezaustavljiva. Ilustruje to i pričom o izvještaju koji ustanova na čijem je čelu svake godine podnosi odbornicima SO Gacko.

Izvještaj redovno dobije pohvale, prija to nama, ali to nije njegov smisao. Tu se nalazi presjek jednogodišnjeg rada Centra. U izvještaju stoji i da smo dva mjeseca kasnili sa isplatom pomoći, a niko ne postavi pitanje zašto je taj krajnji korisnik ostao uskraćen i ko je odgovoran za to. Da li kasni opština ili država? Broj djece je u opadanju, postajemo opština starih, i šta smo uradili da se život ovdje nastavi kada iscrpimo rudu i termoelektrana prestane sa radom?”, pita Mastilović, i navodi podatke koji nedvosmisleno ukazuju da je migracija, tačnije odliv stanovništva, više nego prisutan. U prošloj godini su, prema podacima Centra, 74 osobe odjavile prebivalište, što znači da je u prosjeku iz opštine Gacko mjesečno odlazilo šest osoba. U tu brojku nisu uračunati oni koji odlaze u Srbiju ili inostranstvo, kao ni studenti, jer oni nemaju obavezu da odjavljuju prebivalište. Sve to ukazuje da bi, ako se nešto hitno ne preduzme, Gacko u skorije vrijeme moglo da doživi sudbinu napuštene rudarske varošice, grada starih i bolesnih.

Autor

Milanka Kovačević

Diplomirala novinarstvo na Fakultetu političkih nauka u Beogradu. Od 2003. zaposlena kao novinarka „Radio Gacka“, a od 2013. stalni saradnik internet magazina "Moja Hercegovina".

Svi tekstovi autora