Godinama je prvi čovjek Zavoda za statistiku RS Darko Milunović, s razlogom, imao reputaciju omiljenog istraživača javnog mnjenja u vrhu SNSD-a. Naravno, ne kao šef te republičke insitucije, već u svojstvu osnivača agencije “Metrics”, jedne od rijetkih ovdašnjih firmi u čijem su poslovnom repertoaru i rejtinzi stranaka i političara.
Milunović poznaje propise i procedure, pa se, nakon uspona u javnom sektoru, njegova uloga “sive eminencije” u “Metricsu” manifestuje kroz funkciju “savjetnika direktora”, kako mu dušmani ne bi prigovarali zbog “sukoba interesa”. Osim toga, vodeći statističar Republike Srpske je dugo demonstrirao i odlično poznavanje mentaliteta Milorada Dodika i predsjednikovog okruženja. Ne samo zbog familijarnih veza, već i zato što je godinama, kroz detaljne analize političkog raspoloženja građana RS, uspijevao da kod ovih konzumenata njegovih usluga izazove efekat “bensedina” . Ali, sada je tome došao kraj, jer je medijskoj mreži pod kontrolom SNSD-a prvi put sa “najvišeg mjesta” sugerisano da ignoriše brojke sa potpisom Darka Milunovića, bez detaljnijih tumačenja razloga takvog naprasnog pada u nemilost.
Ova reakcija je neobična, jer vlast ima više razloga za zadovoljstvo nego opozicija, kada je riječ o brojevima pomenutim u istraživanju “Metricsa”. I Milunović se, očigledno, neformalno suočio sa durenjem u vladajućoj garnituri, jer je dio nalaza vlastite agencije predstavio posredstvom ličnog naloga na društvenoj mreži X, uzaludno očekujući da ove procente u narednim danima intenzivno prezentuju, prije svega, javni servis i jedna privatna televizija iz Banjaluke, odana najpoznatijoj porodici u RS, uz čitav niz pratećih portala. Ali, to se nije desilo. Uzdržanost je pokazao i drugi, manji pol medijskog spektra u RS, sa kritičkim odnosom prema vlašću, tako da su Milunovićevi procenti, uglavnom, ostali u svojevrsnom vakuumu, što se ranije nije dešavalo.
Trećina apologeta
Šta onda sadrži posljednje istraživanje “Metricsa”, kada je izazvalo naglašenu distancu oba ugla oštro konfrontirane političke scene RS? U suštini, ništa epohalno, ali, način na koji vodeći akteri vlasti doživljavaju sebe postao je toliko radikalizovan da se i naoko trivijalni momenti tretiraju kao provokacije.
Prije svega, u seriji tvitova, Milunović je objasnio da je istraživanje realizovano u periodu do 18. jula. Dodao je da je riječ o uzorku od 1.200 ispitanika, pri čemu je, što je neuobičajeno za ljude iz ove profesije, istakao da struktura anketiranih nije baš perfektna. Konkretno, to znači da se podudara sa polnim i starosnim sastavom punoljetnog stanovništva RS, ali ne i kada je u pitanju obrazovanje i zaposlenje, zbog viška ljudi iz realnog sektora. Ipak, zaključio je da su odstupanja te vrste u granicama koje se mogu tolerisati.
Što se tiče popularnosti stranaka, Milunović navodi da SNSD podržava 33 odsto opredijeljenih ispitanika, dakle trećina. Kompletna opozicija, odnosno četiri relevantne stranke sa ovim predznakom, u zbiru imaju oko 30 procenata. Koalicione partnere SNSD-a podržava ukupno oko 25 odsto anketiranih, dok je za ostale stranke iz RS, kao i partije sa sjedištem u FBiH, u koordinatama Republike Srpske bilo nešto više od 10 odsto učesnika istraživanja.
Osim u slučaju SNSD-a, Milunović nije otkrio pojedinačne postotke za partije, ali je precizirao da je PDP pretekao SDS i da je trenutno vodeća opoziciona stranka. Kako je naveo, osim Dodikove partije, još samo PDP ima dvocifrenu podršku, znači više od 10 procenata. Kao opcije koje sigurno prelaze cenzus, ali se kreću između pet i deset odsto, pomenuo je SDS, Ujedinjenu Srpsku Nenada Stevandića i Socijalističku partiju Petra Đokića. Zaokružio je niz grupacija sa kapacitetom da pređu cenzus, mada uz opasku da imaju između tri i pet odsto pristalica, navodeći NF Jelene Trivić, listu Nebojše Vukanovića i SPS Gorana Selaka. U dijalogu sa pojedinim korisnicima mreže X, nije odbacio mogućnost da i koalicija DNS Nenada Nešića i NPS Darka Banjca ima dovoljno glasača za parlamentarni status.
Od interesantnih detalja, vrijedi izdvojiti i tvrdnju da bi na izborima za predsjednika RS, za kandidata SNSD-a i vladajuće koalicije glasalo 39 odsto ispitanih u istraživanju, a za kandidata opozicije 30 procenata anketiranih. Naravno, pod uslovom da dva bloka imaju po jednog, zajedničkog kandidata. I postotak onih koji su odbili da odgovore na ovo pitanje prilično je visok – 31 odsto. U naknadnim pojašnjenjima na Tviteru, Milunović je rekao da je uobičajeno da procenat neodlučnih u anketama uvijek smješten u širokom rasponu od 20 do 40 odsto, te da varira od pitanja do pitanja.
Ipak, kada mu je predočeno da se, kod dva pitanja koja se odnose na ponovno pojavljivanje Milorada Dodika u Sudu BiH, nakon perioda “nepriznavanja bh. pravosuđa”, taj procenat ispitanika bez stava popeo na 52 i 56 odsto, Milunović se više nije oglašavao. Inače, kod tih pitanja, bilo je 33 i 27 odsto Dodikovih apologeta, uvjerenih da je ispravno postupio, kao i 15 i 17 odsto kritičara.
Brojevi koji odgovaraju
Takođe, slična kontroverza prati i odnos građana u istraživanju prema protestima u Srbiji. Navodno, samo 21 odsto podržava studente, 40 odsto je protiv, a 39 odsto nema stav. Ali, početkom ove godine, 17. februara, “Metrics” je objavio istraživanje koje je bilo više fokusirano na odnos građana prema medijskim sadržajima. Tada je saopšteno da 46 odsto ispitanika potpuno ili uglavnom ne podržava proteste u Srbiji, dok 23 odsto anketiranih potpuno ili uglavnom podržavaju te proteste.
Međutim, takav “odnos snaga” bio je u opticaju samo kod onih učesnika istraživanja koji ne koriste društvene mreže. U slučaju korisnika, bilo je potpuno obrnuto, uz rezultat 58:22 u prilog podrške protestima. Znači li to da se “Metrics” u julskom istraživanju stranačkih rejtinga obraćao samo građanima koji ne koriste društvene mreže? Ili Milunović i saradnici nisu računali da će bilo ko porediti njihova dva posljednja istraživanja, pa primijetiti ove “anomalije”?
Kako god, vrijedi pomenuti još i zapažanje da Draška Stanivukovića kao lidera opozicije tretira 36 odsto ispitanika, Nebojšu Vukanovića osam procenata, a Milana Miličevića i Jelenu Trivić samo po dva postotka anketiranih. Tu se već otvara pitanje koje, recimo, u Srbiji svaki put potencira predsjednik Republike Aleksandar Vučić kada mu, tokom javnih nastupa, pomenu Đorđa Vukadinovića i NSPM. “On i ne radi istraživanja, već samo upiše brojeve koji mu odgovaraju”, rekao je Vučić nedavno, što mu nije bilo prvi put, kada se izjašnjava o ciframa sa ove adrese koje mu ne idu u prilog.
Za razliku od matice, gdje analitičare osporavaju sa vrha političke hijerarhije, u Republici Srpskoj se to uglavnom ne praktikuje, pa je mrštenje povodom ovakvog vida manipulacija, u situacijama kada su očigledne, moguće registrovati prvenstveno u reakcijama iz “dubine” društva. A to već nema potencijal da izazove lančanu reakciju i intenzivniji talas osporavanja.
Naravno, može se poći i od uvjerenja da agencija čiji je Milunović osnivač uopšte nije ni uradila ovo istraživanje, a izvjesne ranije drastično pogrešne “procjene” čine realnim i takav tok događaja. Dovoljno je samo prisjetiti se kampanje uoči posljednjih lokalnih izbora 2022. godine, kada je “Metrics” ustanovio da Draško Stanivuković ima tijesnu prednost nad konkurentom Nikolom Šobotom iz SNSD-a, ne veću od pet odsto. Na kraju se ispostavilo da razlika između ta dva kandidata iznosi oko 15 procenata.
Osim toga, moguć je i “kreativni postupak” koji podrazumijeva komunikaciju sa određenim uzorkom ispitanika, ali i naknadno “baždarenje” podataka dobijenih na taj način, prije svega u skladu sa željama naručilaca i sponzora. Kada je riječ o posljednjoj kategoriji, već su zabilježene situacije da je Stanivuković postao “mecena” personama i strukturama koje su dugo bile na platnom spisku vrha SNSD-a, pa se na ovom terenu mogu potražiti i odgovori na pojedine neuobičajene dimenzije, poput naglašene rezerve Dodikove orbite prema posljednjem istraživanju, ali i enormne prednosti predsjednika PDP-a nad ostalim opozicionim liderima.
Nije sporno, u ovom slučaju “Metrics” prepoznaje trend, vidljiv i golim okom, bez oslanjanja na statistiku. Ali, sporna je razlika, jer je nemoguće da je Stanivuković doslovno “pomeo” sve ostale predsjednike opozicionih stranaka. Pri tome, treba imati u vidu da je i pitanje “Koga trenutno vidite kao lidera opozicije u Srpskoj” u istraživanju formulisano na takav način da odgovor ne znači podršku određenom opozicionom političaru, već samo konstataciju da je “najuticajniji”. Radi se o percepciji realnosti, a ne o vrijednosnom sudu, odnosno o simpatijama i antipatijama.
S kim si, takav si
U tom kontekstu, Stanivuković zaista nije suočen sa unutrašnjim podjelama u stranci, kao SDS. Pogotovo nema manjak finansijskih resursa, koji u kampanjama čini Listu za pravdu i red nedovoljno vidljivom. Napokon, nije ni do te mjere, kao šefica Narodnog fronta, naglašavao odanost “gospodaru” Srbije, mada je nastojao da se dovoljno približi beogradskom “inženjeru” političkih tokova sa obe strane Drine.
Dakle, Stanivuković i PDP, po svemu sudeći, nakon rasula u SDS-u i objektivnih limita za prodor NF-a i LPR-a, jesu preuzeli prvu poziciju na opozicionoj tabeli. Ali, sigurno ne sa značajnom prednošću nad ostalim akterima, a i to skromno odstojanje je ostvareno isključivo “na mišiće”, silom značajnog novca koji prati političke ambicije gradonačelnika Banjaluke.
Konačno, tu treba uzeti u obzir i varijantu u kojoj se i solidan segment opozicionih glasača teško može pozivati na adute vlastite “moralne superiornosti” u odnosu na poklonike vladajućeg bloka. U skladu s principom “s kim si, takav si”, dugo obitavanje u društvu čijim “stubovima” nijedna niskost nije mrska, i uporne kritičare vlasti ne čini imunim na metode iz tog miljea. A kada se dođe do te tačke, onda “ništa ne uspjeva kao uspjeh”, pa i Stanivuković, dvostruki pobjednik nad SNSD-om u Banjaluci, može biti tretiran kao “lider opozicije”, makar se malo ili nimalo razlikovao od pandana iz republičke vlasti.
Što se tiče Dodikovog pozicioniranja u istraživanju “Metricsa”, zanimljiva su dva nivoa. Prvo, nesporno je da je anketa skrajnuta, sa stanovišta lidera SNSD-a i njegovih poslušnika, i to još u fazi kada su predstavljeni tek njeni dijelovi, a ne integralna verzija. Na stranu uglavnom utemeljena zapažanja Nebojše Vukanovića o brojevima pomenutim u “analizi” Metricsa, ali, samo je prvi čovjek Liste za pravdu i red vidio bog zna kakvu prateću logistiku u reakcijama prododikovskog miljea na tu “statistiku”.
Podrška je izostala i to je simptomatično, jer je “broj 1” u RS dostigao toliki nivo arogancije da i od sopstvenih “halfova” očekuje isključivo da budu “veći katolici od pape”. Ako mu “Metrics” daje “samo” nekoliko procenata veću podršku od opozicije u zbiru, onda je agenciji istekla “upotrebna vrijednost”, makar iza nje stajao i direktor Republičkog zavoda i dugogodišnji vodeći “autoritet” SNSD-a za fah koji se u Srpskoj, ovakvoj kakva je već dugo, prije može nazvati pokušajem kreiranja, nego istraživanjem javnog mnjenja. Naravno, niko iz okruženja Milorada Dodika neće se usuditi da kaže šefu da je moguć život političkih stranaka i nakon “smrti” u istraživanjima. Ako njegova putešestvija u Sud BiH nisu izazvala prekid svih aktivnosti u RS i zasjedanja desetina hiljada “kriznih štabova” u kućama i stanovima širom Srpske, zašto bi sa “Metricsovom” anketom bilo drugačije?
Druga okolnost sa potencijalom da izazove Dodikovu ljutnju jeste konstatacija “Metricsa” – naravno, u vidu brojeva, a ne riječi – da čitava “epopeja” predsjednika RS pred Sudom BiH nije naročito dotakla većinu građana Srpske, ni u pozitivnom, ni u negativnom smislu. Prema “Metricsu”, dominirala je ravnodušnost, što je za lidera SNSD-a poraznije od otvorene odbojnosti, jer je angažovao skoro sve resurse da “narodne mase” ubijedi kako je čitavo manevrisanje tokom ove godine bilo u funkciji “nacionalnih interesa”, a ne ličnog samoodržanja.
Zagonetna ličnost
Mag brojeva unutar SNSD-a Darko Milunović drznuo se da, u vidu grafikona, predoči publici, ali i šefu ove stranke, da su sva ta nastojanja imala prilično mršav učinak. Budući da višedecenijski “vladar” Srpske uveliko funkcioniše vođen hirovima, bez kontinuiteta u bilo kakvim ciljevima, potezima, pa i raspoloženjima, osnivač “Metricsa” bi najracionalnije postupio kada bi mu se sklonio iz vidnog polja u doglednoj budućnosti. Tek kad Dodika prođe zlovolja zbog neopreznog istraživanja, onda je moguć diskretni pokušaj povratka.
Recimo, u vidu “Kviskoteke”, koja je u završnoj deceniji postojanja SFRJ imala i rubriku “Zagonetna ličnost”, poznatu i kao “Igra detekcije”. U verziji za Republiku Srpsku 2025. godine, optimalno bi bilo da se pred publikom pojave, osim Darka iz ove priče, i Duško Milunović, bivši ministar rada i boračko-invalidske zaštite RS i aktuelni šef APIF-a, kao i Draško Milinović, generalni direktor Regulatorne agencije za komunikacije BiH i raniji prvi čovjek RTRS-a.
Dok javnost bude posmatrala ovaj trio, ne pronalazeći u njihovim fizionomijama nikakvu prepreku za razlikovanje, imena i prezimena osoba A, B i C izazvaće pravu pometnju. Veću i od teških muka medijske zajednice u Beogradu kad se suoče sa Draganom Čavićem u RS i Draganom Čovićem u FBiH. Konfuzija će potrajati godinama, a grijeh “Metricsa” sa aktuelnim istraživanjem biće zaboravljen. Još ako se trouglu sa zbunjujućim kombinacijama imena i prezimena od jeseni 2026. godine, sa funkcije predsjednika RS, pridruži Draško Stanivuković, gdje će im biti kraj.
