Početna  /  Draško Đenović za MH: Crkva ćuti jer joj se osladio budžetski novac
Izdvajamo Teme i komentari

Draško Đenović za MH: Crkva ćuti jer joj se osladio budžetski novac

Draško Đenović
Vjerski analitičar iz Beograda Draško Đenović tvrdi da Srpska pravoslavna crkva svjesno ćuti o brojnim kontroverznim postupcima i potezima svjetovnih vlasti u Srbiji i Republici Srpskoj, a sve zbog, kako kaže, izdašne finansijske pomoći vlasti u punjenju crkvene kase.

U intervjuu za Moju Hercegovinu Đenović, između ostalog, govori i o sve intenzivnijem političkom angažmanu bivšeg vladike zahumsko-hercegovačkog i primorskog Grigorija, uticaju koji SPC ima na ovdašnja politička dešavanja, predstojećem izboru novog patrijarha… 

Kako komentarišete sve češće otvorene političke nastupe sadašnjeg vladike diseldorfskog i njemačkog, Grigorija, posebno njegove žestoke kritike upućene vlastima u Beogradu? 

Iako su crkva i država odvojene, imajmo na umu da su one u zemljama bivše Jugoslavije prilično isprepletene. Za vrijeme Kraljevine, kralj je, praktično, postavljao patrijarha. U poslijeratnoj Jugoslaviji bar dvojica patrijarha bili su kandidati Savezne komisije za odnose s vjerskim zajednicama, mada nije isključeno da ih je bilo i više. U vrijeme kada je Vojislav Koštunica došao na vlast, po Beogradu se u šali pričalo da je Koštunica trebalo da bude mitropolit, a mitropolit Amfilohije Radović predsjednik države. Crkvenim velikodostojnicima nije strano politikanstvo i bavljenje politikom, kao što i političari vole da budu uz crkve i vjerske zajednice. Što se posljednjih nastupa vladike Grigorija tiče, mislim da oni nisu baš toliko politički, jer šta ima loše u tome ako neko može u Srbiju da dovede 30 ili 300 sposobnih mladih ljudi? Tu jedino možemo da vidimo strah vlasti od toga šta se može desiti ako dođu sposobni koji bi ugrozili nesposobne, a politički podobne. 

Mislite da se vlasti zaista plaše Grigorija?

U strahu su velike oči. Grigorije se nije ni kandidovao, ali ga se izgleda plaše oni koji misle da bi mogao da se kandiduje za predsjednika Srbije, kao i oni koji se plaše da ne dođe na čelo Srpske pravoslavne crkve kao patrijarh. Lično, mislim da vladika Grigorije ima male šanse i za jednu i za drugu poziciju, ali bi svakako pojedincima mogao da pomrsi račune i oteža izbor njihovog kandidata na obje te funkcije.

Da li se političko djelovanje vladike Grigorija na bilo koji način može porediti sa djelovanjem pokojnog mitropolita Amfilohija u Crnoj Gori?

Grigorije je nova generacija episkopa. Dosta se razlikuje od mitropolita Amfilohija. Grigorije vodi Crkvu u 21. vijek. U pitanju je episkop koji zna da se bavi i sportom i tome slično, dok je mitropolit Amfilohije bio duhovna gromada koja je znala da oko sebe okupi tradicionaliste. Grigorije, pak, ima tu moć da ga simpatišu i oni koji nisu toliko bliski crkvi.

Kolika je realna moć Srpske pravoslavne crkve da utiče na krupna politička dešavanja u Srbiji i Republici Srpskoj, kao što je to, po mnogima, uspjela u Crnoj Gori dajući presudan doprinos smjeni režima Mila Đukanovića?

Srpska pravoslavna crkva je zaista ozbiljan politički igrač. Da nije tako, ne bi joj vlade Srbije i Republike Srpske davale tolike donacije. Svima je jasno da onaj političar protiv koga ustane SPC može da zaboravi na uspjeh na narednim izborima. S druge strane, Srpskoj pravoslavnoj crkvi se osladio budžetski novac i zato ponekad prelazi i preko određenih stvari protiv kojih bi morala da se pobuni, jer su dijametralno suprotni učenju Crkve. Međutim, zarad propadljivog ovozemaljskog imanja, SPC prećuti ovdašnjim vlastima štošta.

Šta, na primjer?

Recimo, nezamislivo je da se SPC nije ni oglasila kada je Skupština Srbije usvajala propise o bioetici koji su u potpunoj suprotnosti s učenjem pravoslavne crkve. Samo se Katolička crkva, kao manjinska crkva u Srbiji, šturo tom prilikom oglasila, iako taj zakon jasno dovodi do čedomorstva. Posebno pitanje je i parada ponosa, protiv koje se Srpska pravoslavna crkva nekada glasno borila, a otkako prima izdašniju pomoć od vlade, na čijem čelu je gospođa Brnabić, o tome mudro ćuti i puni crkvenu kasu. Ispada da je novi gradonačelnik Banjaluke, Draško Stanivuković, veći hrišćanin od srpskih episkopa kad je rekao da to nisu vrijednosti srpskog naroda.

Postoje brojna mišljenja da u Srpskoj pravoslavnoj crkvi vlada podjela na “klanove”. Jedan je, navodno, okupljen oko vladike bačkog Irineja, a drugi, je, navodno, “bosanski klan”, koji okuplja episkope sa teritorije Mitropolije dabrobosanske. Da li, po vašem mišljenju, zaista postoje takve podjele u Crkvi?

Pored ta dva klana, postoje i tradicionalisti i modernisti, pa onda oni koji uprkos zavjetu bezbračnog života preferiraju suprotan pol, ali i oni koji preferiraju mladiće. Tu su i grčki đaci, koji su možda bliži Vaseljenskoj patrijaršiji, nasuprot onima koji su okrenuti Majci Rusiji. Dakle, teško je sve te podjele i potpodjele grupisati, ali je sigurno da one postoje.

Ko je, po vašem mišljenju, “favorit” za preuzimanje pozicije novog patrijarha Srpske pravoslavne crkve? Da li je to, kako se spekuliše, vladika bački Irinej, vladika zagrebačko-ljubljanski Porfirije ili neko treći?

Lično, mislim da je teško reći ko tu sve može da bude kandidat jer uslov ispunjava 35 episkopa. S druge strane, posljednja dvojica patrijarha, Pavle i Irinej, nisu bili favoriti kad su izabrani za patrijarhe. Sklon sam uvjerenju da će episkopi birati starije kandidate, imajući u vidu da je patrijaršijska dužnost doživotna i da je malo vjerovati da će birati nekog ko na tom položaju može da bude naredih 30 ili 40 godina.

Kako biste ocijenili sadašnje odnose Srpske pravoslavne crkve sa drugim vjerskim zajednicama, prvenstveno Katoličkom crkvom i Islamskom zajednicom? Koje su “najkritičnije tačke” u tim odnosima?

Na vrhu su ti odnosi puni diplomatskog razumijevanja. Što idemo prema dole, ka “bazi”, vidljivije su podjele. Odnos Srpske pravoslavne crkve i Katoličke crkve opterećuje pitanje blaženog kardinala Stepinca, čiji izbor za sveca SPC za sada uspješno stopira. Istovremeno, SPC se protivi dolasku pape u Srbiju, ali i taktizira po tom pitanju jer Vatikan nije priznao nezavisnost Kosova. Kada je Islamska zajednica u pitanju, barem u Srbiji, rascijep unutar Islamske zajednice ide na ruku Srpskoj pravoslavnoj crkvi jer slabi poziciju muslimana u Srbiji.

B. Knežević, O. Tešić

1 Share
1 Share
Copy link