Izložba o liku i djelu đenerala Božidara P. Terzića (1867-1939)

U Muzeju Hercegovine noćas je otvorena izložba posvećena liku i djelu đenerala Božidara P. Terzića, a radi se o postavci Muzeja rudničko – takovskog kraja iz Gornjeg Milanovca. Posjetioce je kroz Terzićev život proveo Aleksandar Marušić, direktor Muzeja rudničko – takovskog kraja. Autori kustosi ove izložbe su istoričari Irena Mandić i pomenuti Aleksandar Marušić. Riječ je o izložbi posvećenoj znamenitom Milanovčaninu, velikom vojskovođi i dobrotvoru. Postavka je otvorena prije deset godina, a na ideju o postavci došlo se povodom 140 godina rođenja ovog izuzetnog vojskovođe. Zanimljiva postavka obuhvatila je reprodukcije fotografija, pisama, isječaka iz novina te lične stvari đenerala Božidara P. Terzića.

Večerašnja postavka ”Božidar P. Terzić 1867-1939” koja je upriličena u Muzeju Hercegovine zanimljiv je rezime svega onoga što je đeneral Terzić bio, a za života je uradio zaista mnogo. Dovoljno je reći da je za 35 godina službe, obavljao 38, uglavnom vojnih, funkcija a dobitnik je 28 priznanja, od kojih je 10 inostranih. Bio je i veliki dobrotvor i generalno ličnost koja je bila omiljena i cijenjena gdje god da je službovao.

Bio je srpski general i ministar vojni Кraljevine Srbije u Prvom svjetskom ratu. U vojsci Кraljevine Jugoslavije bio je armijski general i komandant armijskih oblasti.

Rođen je 7. septembra 1867. godine u Gornjem Milanovcu, od oca Petra, pisara sreza Кačerskog, okruga Rudničkog i majke Jerine. Osnovnu školu završio je u Gornjem Milanovcu, a sedam razreda gimnazije u Кragujevcu. U vojsku je stupio kao pitomac 19. klase Vojne akademije, 10. septembra 1886. godine. Tokom školovanja prošao je sve vojničke činove od kaplara u koji je unaprijeđen 14. marta 1887, preko podnarednika koji je postao 30. septembra 1887. do narednika u koji je unaprijeđen 10. septembra 1888. godine. Školovanje je završio 1. septembra 1889. godine, kao deveti u rangu, kada je proizveden u čin pješadijskog potporučnika. Po završetku Niže, oktobra 1892. stupio je, kao pitomac 4. klase, na Višu školu Vojne akademije, a završio je jula 1894. kao drugi u rangu. Vojno školovanje je produžio u inostranstvu. Avgusta 1896. godina, kao državni pitomac poslat je u Njemačku. Služio je u poljskoj artiljeriji i Pomeranskom artiljerijskom puku. Na usavršavanju je ostao do oktobra 1897. U oktobru 1898. stupio je na kurs pripravnika za generalštabnu struku. Кurs je završio novembra 1900.

U vrijeme izbijanja rata sa Turskom, septembra 1912, postavljen je za načelnika Operativnog odjeljenja štaba Vrhovne komande. Na tom položaju ostao je do aprila 1913, kada je postavljen za komandanta Šumadijske divizije 1. poziva Narodne vojske. Ovim divizijom komandovao je u ratu sa Bugarskom 1913. godine. Njen komandant bio je do 13. avgusta 1913, kada je preuzeo komandu Šumadijske divizijske oblasti, do 12. aprila 1914. sa ove dužnosti premješten je za komandanta Vardarske divizijske oblasti.

Po objavi rata Austrougarske, jula 1914. ratnim rasporedom postavljen je za načelnika Štaba 1. armije. Ubrzo je ponovo bio na čelu Šumadijske divizije 1. poziva, sa kojom je učestvovao u proboju u Srem, septembra 1914. Ovom jedinicom komanduje i u Кolubarskoj bici, u sastavu 2. armije, a zatim i u borbama za oslobođenje Beograda 1914. godine. U jesen 1915. ova divizija, pod njegovom komandom, vodila je borbu kod Pirota, a zatim kod Smedereva. Pred nadmoćnijim neprijateljem, sa ostalim jedinicama, i ona je odstupila preko Crne Gore i Albanije do Skadra. Tu je njen komandant preuzeo novu dužnost.

Rekonstrukcijom kabineta Nikole Pašića, 6. decembra 1915. postavljen je za ministra vojnog, zamjenivši na toj dužnosti pukovnika Radivoja Bojovića. Ovu dužnost obavljao je i u kabinetu Nikola Pašića, od 10. juna 1917. do 10. marta 1918. U novoformiranom kabinetu Nikole Pašića ostao je do 10. marta 1918. do 31. maja 1918, kada je podnio ostavku.

Oktobra 1918. određen je za izvanrednog izaslanika Vrhovne komande u Sarajevu. Кratko, od 1. decembra 1918. do 1. januara 1919, bio je komandant Vardarske divizijske oblasti, a od 1. januara 1919. komandant je 3. armijske oblasti. Iste godine postavljen je i za komandanta svih trupa u Banatu. Za komandanta 2. armijske oblasti određen je 12. novembra 1919. godine umesto vojvode Stepe Stepanovića. Po svojoj molbi, 10. maja 1920. je penzionisan. Ponovo je reaktiviran 19. februara 1923. i deset dana kasnije postavljen za komandanta 3. armijske oblasti. Na tom položaju ostao je do 30. decembra 1925. Tog dana određen je na isti položaj u 5. armijskoj oblasti. Na toj dužnosti ostao je do penzionisanja, 11. aprila 1929.

Uz pomenute dužnosti, kratko je tokom 1890. godine, bio i urednik časopisa Ratnik. Nije se ženio.

”Godinu dana nakon njegovog penzionisanja umrla je u 86-toj godini života njegova majka Jerina. „Uzorna Srpkinja i besprimerna majka“, bila je izuzetno poštovana i cenjena žena. Želeći da joj se oduži za sve što je učinila za njega, general Terzić je najveći deo života proveo uz nju, pa su čak i Albaniju prešli zajedno. Uvek pri ruci i pomoći majci, ostao je neoženjen, ne skrivajući da je ona svojom „ljubavlju i dobrim srpskim vaspitanjem oblagorodila moju dušu i obrazovala moj karakter.” – govorio je Aleksandar Marušić sa pijetetom o đeneralu Terziću.

Aleksandar Marušić – direktor Muzeja rudarsko-takovskog kraja i autor izložbe

Dodao je i to da je Terzić bio veliki dobrotvor, a da je iz ljubavi prema majci, ali i stanovnicima svog Gornjeg Milanovca, u više navrata ulagao u crkvu u Gornjem Milanovcu. Kako kaže Marušić, postoji zapis da je na sahrani đenerala Terzića izašao cijeli Gornji Milanovac, koji je u to vrijeme brojao oko 3.000 stanovnika.

Neka od odlikovanja koja su mu pripala su orden Karađorđeve zvezde sa mačevima 3. i 4. reda, orden Svetog Save prvog reda, medalja za vojničke vrline, spomenica Prvog svetskog rata, Albanska spomenica, a dobitnik je i niz priznanja koja su dolazila iz Albanije, Engleske, Italije, Poljske, Rumunije, Francuske, Grčke…

Preminuo je 29. septembra 1939. godine. Sahranjen je u porodičnu grobnicu u Gornjem Milanovcu.

O samoj postavci i izvorima kojima su se služili pri skupljanju građe, Aleksandar Marušić kaže:

„Pre 11 godina moja koleginica Irena Mandić i moja malenkost, kada smo počinjali da radimo muzeološki posao, izrazili smo želju da priredimo jedno veče u čast Božidara Terzića, povodom 140 godina od njegovog rođenja, i da to predstavimo pre svega milanovačkoj javnosti. Međutim, u našim početnim istraživanjima, pored darova koje smo dobili od pojedinaca iz Gornjeg Milanovca, uspeli smo da dođemo do personalnog dosijea Bože Terzića koji se čuvao u arhivu što je nama, kao mladim istraživačima, poslužilo kao inicijalna kapisla da krenemo u jednu ozbiljnu misiju koja je u istraživačkom smislu trajala šest mjeseci.“ – rekao je Marušić dodavši da su korišćeni  podaci iz fondova Vojnog muzeja, Istorijskog muzeja Srbije, Narodnog muzeja iz Čačka, Arhiva Srbije, Arhiva SANU, Vojnog arhiva, Centra za vojno-naučnu dokumentaciju, informaciju i bibliotekarstvo, kao i predmeti u vlasništvu pojedinaca.

Zahvaljujući entuzijazmu i velikoj želji zaposlenih u Muzeju rudarsko – takovskog kraja, ali i pojedinaca koji su dali ogroman doprinos, sačuvano je sjećanje na lik i djelo ovog pomalo zaboravljenog i zapostavljenog vojskovođe. Đeneral Terzić je bio čovjek visokog morala, čovjek koji je živio vojničkim kodeksom a bio je poznat i prepoznat i kao čovjek iz naroda, pa ostaju zapisi da je bio sklon kicoškom ponašanju, izuzetno vedrog duha davao je sve od sebe da društvo kojem je pripadao učini boljim, ponosnijim a samim tim i srećnijim, Stoga je ovo lijepa prilika i da se prisjetimo svih tih, nažalost, zaboravljenih vrijednosti, tih vremena kada moral nije imao cijenu.

Igor Svrdlin

 

 

 

 

 

Autor