Iako je 2025. godinu proveo boreći se na više frontova – sa mrskim strancima, tzv. političkim Sarajevom i domaćom opozicijom – Milorad Dodik je zakoračio u aktuelnu sezonu u znatno relaksiranijoj atmosferi. Jer, jednim udarcem je neutralisao čak tri “muve”.
Pristajanjem da se povuče sa funkcije predsjednika Republike Srpske, odobrovoljio je sve rijeđe činovnike nove administracije SAD zadužene za Balkan, što je uticalo i na zapadnoevropske garniture, pa je i sa tih adresa uglavnom obustavljena paljba u njegovom pravcu.
Bošnjačkoj vladajućoj “trojci” i srpskoj opozicionoj “četvorci” nije se naročito dopao rasplet u kojem Dodik, sa pozicije lidera SNSD-a, i dalje ostaje najuticajnija figura u RS, ali i nezaobilazna ličnost na nivou BiH. Međutim, do izbora krajem 2026. nemaju mnogo manevarskog prostora za izmjenu takvog odnosa snaga. Nastavak duela Siniše Karana i Branka Blanuše, 8. februara, u slučaju da ishod bude povoljan po odnedavnog čelnika SDS-a, može samo donekle da iskomplikuje, ali ne i da definitivno neutrališe hijerahiju koja je na snazi u Srpskoj punih 20 ljeta.
Ipak, đavo nikada ne spava. Bez obzira na uspješnu pacifikaciju u ovim slučajevima, naziru se nove iritantne situacije za predvodnika SNSD-a. I to od persona koje je Lenjin nazivao “mangupima u vlastitim redovima”. U protekle dvije decenije, Dodiku nikada nisu pravili problem unutarstranački oponenti skloni razvijanju alternativnih političkih stajališta, sa različitim stavovima o ključnim političkim događajima.
Može li RS nakon ponovljenih izbora 8. februara postati balkanski San Marino?
Naprotiv, jedine osobe sa kakvim-takvim kapacitetom da mu iole pomute planove bili su “veći katolici od pape”. Njih je, u koordinatama SNSD-a, najadekvatnije nazvati “bukvalcima”. Riječ je o ljudima koji se apsolutno identifikuju sa jednom fazom u Dodikovoj retorici, do te mjere da nisu u stanju, kako se od njih očekuje, da se u sekundi prebace na novi kolosijek, kada “šef” promijeni rezone. A često to čini.
Što gore, to bolje
Posljednji takav primjer je naprasni uspon, a zatim i brzopotezni pad Vlade Đajića. Iako su mu, formalno, dok je još bio u sedlu, bila puna usta nacionalne retorike, ta vrsta demagogije ipak nije bila u središtu Đajićeve identifikacije sa Dodikom. Donedavni generalni direktor Univerzitetskog kliničkog centra Republike Srpske se najviše poistovjetio sa beskrupuloznim odnosom lidera SNSD-a prema gotovo svim ostalim akterima političke scene, ne samo opozicionarima, već i navodnim koalicionim partnerima.
Sa velikim žarom, Đajić je prihvatio prvobitni krajnje negativni gard Milorada Dodika prema Drašku Stanivukoviću. I ne samo da je usvojio ovu vrstu histerije, već je i konstantno “unapređivao” metodologiju obračuna sa, statistički, najrelevantnijim rivalom na gradskom nivou u Banjaluci. Aktuelni gradonačelnik, naravno, nije nikakav svetac, ali je Đajićev naopaki rezon “što gore, to bolje” tokom nekoliko godina zaista poprimio patološke razmjere.
Moguće da je bilo i lične revanšističke note u gotovo neskrivenim sabotažama i opstrukcijama, vidljivim u nizu komunalnih kategorija, od čišćenja smeća ili snijega, preko vodosnabdijevanja, do saobraćaja. Jer, Stanivuković je bio glavni pokretač afere “Kiseonik” tokom epidemije korona virusa, koja jeste ozbiljno uzdrmala mendžment UKC-a, iako, u suštini, nije imala nikakve kadrovske ili pravosudne posljedice. Međutim, ostrašćenost s kojom se Đajić kasnije svetio višestruko je nadmašila mogući povod za takvu vrstu poganog “entuzijazma”.
S druge strane, “veliki vođa” je, na tragu “rješenja” za nekadašnje vedete SDS-a, Obrena Petrovića u Doboju i sada pokojnog Miću Mićića u Bijeljini, procijenio da je efikasnije ući u razne “kombinacije” sa Stanivukovićem, nego voditi politički “rat do istrebljenja”. Već nakon prvog Stanivukovićevog zvaničnog sastanka sa vrhom RS, oličenim u Dodiku, Željki Cvijanović i Radovanu Viškoviću, 6. juna 2022. godine, bilo je primjetno otopljavanje. Lider SNSD-a je naglasio potrebu za “sinergijom”, a gradonačelnik je nedugo kasnije posegao za sada već antologijskim terminom “simbioza”.
“Paljba” je uglavnom obustavljena, mada su tu i tamo razmjenjivane pojedine teške riječi, čisto “da se Vlasi ne dosjete”, odnosno da više stotine hiljada glasača ne pomisli, s pravom, da se uopšte ne može govoriti o dva politička koncepta i strukture, već o jednom trulom kompromisu. Ta mizerna nagodba manifestovana je u nizu slučajeva, od obostranog komotnog odnosa prema javnom novcu i raznim pravnim procedurama, ponajviše u domenu građevinarstva, što je kulminiralo za vrijeme turnira “Srpska open”, do “pogodovanja” identičnim tajkunskim adresama. Podudarnosti u stranačkom zapošljavanju samo su bile tačka na “i” u procesu pretvaranja PDP-a u svojevrsnog “blizanca” SNSD-a.
Probušene gume
Jedini koji je kvario idilu bio je Vlado Đajić. Kontrolišući gradski odbor i odbornički klub u lokalnom parlamentu, kontinuirano je ometao “dil”. Neće biti da nije shvatio šta se iza brda valja ili da nije primjećivao da potomci “broja 1” sve češće škrguću zubima zbog njegovih poteza, mada su tu zlovolju javno usmjeravali prema nebitnim personama iz Đajićevog okruženja. Šeret u doktorskom mantilu je sve to okretao na “šalu, komiku i zezanje”, po svemu sudeći, jer je rezonovao da je toliko politički ojačao da se čak ni predsjednik SNSD-a neće usuditi da ga “pusti niz vodu”.
Ipak, baš kao što je Stanivuković preko noći zaboravio svoje opozicione “rane radove” nakon jednog videa upozorenja iz sfere nestandardne erotike, tako je i Đajić u jednom danu ostao bez dvije funkcije, poslije slične “produkcije”, ovog puta u vidu snimka sa “praškastim materijama” na stolu. Razlog je jednostavan – bio je “bukvalac”. Dok je samo išao pravo, za Dodikovim vozilom, ništa nije bilo sporno. Ali, nije razumio da šef ima neobičnu naviku da skreće lijevo ili desno, te da ga i tada mora slijediti. Nastavio je starom maršrutom, bez korekcije kursa, ne shvatajući da će vrlo brzo ostati sam na drumu sa probušenim gumama.
Doktor jeste trenutno najpoznatiji “bukvalac”, ali svakako nije jedini. Primjer iz Kozarske Dubice je takođe ilustrativan. Taman kada je SNSD uspostavio potpunu kontrolu u ovoj nevelikoj opštini, na republičkom nivou su započeli raskoli u Demokratskom narodnom savezu. Darko Banjac je riješio da napusti DNS, a šema izlaska podrazumijevala je da osnuje Narodnu partiju Srpske koja će u NSRS bespogovorno pratiti Dodika. Zauzvrat, Banjac će dobiti odriješene ruke da preuzme matičnu Dubicu, uz sadejstvo lokalnog SNSD-a.
Ipak, dogovor sa ovakavim konturama nije realizovan glatko. Opštinska organizacija SNSD-a, na čijem čelu je tada bio prethodni načelnik Dubice Radenko Reljić, Banjca je, još od vremena kada je bio u SDS-u, tretirala kao arhi-neprijatelja. Prelazak pod njegovu komandu je smatran neprihvatljivim, makar direktiva dolazila od samog Dodika. Pošto je ova garnitura istrajavala na netrpeljivosti prema NPS-u, “broj 1” je morao da djeluje “čvrstom rukom”. Reljić je, upozorenja radi, izložen istrazi, pa i saslušanju u policiji, a na kraju je i isključen iz stranke. Za transformaciju lokalnog SNSD-a u “štaku” NPS-a bio je zadužen “povjerenik” Rodoljub Topić, inače jedan od direktora Elektrokrajine, a nakon toga i Elektroprivrede RS. U “počišćenoj” ekipi, Topić je bio omražen i zbog toga što je iz Čelinca, a ne iz ove sredine.
Kasnije je Reljić “pomilovan”, čak je bio i nosilac liste partije iz koje je prethodno “liferovan”. Međutim, to nije izmijenilo njegovu političku sudbinu “Đajića prije Đajića”, odnosno ranog “bukvalca”, koji je slijepo vjerovao “voždu” da je spram Banjca i sličnih osoba moguć smao doživotni “hejt”. Ipak, u Dodikovoj orbiti nema trajnih (ne)prijatelja, već samo vječnih interesa. Prosta formula, ali očito nedokučiva čak i za prevejane likove poput simptomatičnog Reljića.
Dug jezik
Ukoliko su već “makro” i “mikro” verzija iste matrice, bilo bi logično da se Đajić i Reljić otisnu u zajednički politički projekat. Skraćenica SMS, recimo, nije zauzeta. Pun naziv u tom slučaju može da bude i “Sasvim mala stranka”, ali je atraktivnije “Srpska medicinska stranka”, imajući u vidu ljekarsku profesiju ovog (ne)suđenog tandema. A pošto dvojci obično bolje funkcionišu sa kormilarom, optimalna osoba za tu ulogu je Dragan Kalinić. Iako se svojevremeno povukao u zavjetrinu, izlazeći povremeno u javnost kao savjetnik Milorada Dodika, teško da bi odolio ovakvoj avanturi. Makar da dokaže da, nakon faze na čelu SDS-a, epizode sa sopstvenim Savezom za demokratsku Srpsku i vegetiranjem u Dodikovom okruženju, još nije okončao svojih devet političkih života.
Osim nimalo poučnih primjera doktorske bratije, u SNSD-u su stasavale i osobe koje su odoljele iskušenju “bukvalizma”. Malo je nedostajalo da zakorače u ovu provaliju, ali su se zaustavile u posljednjem trenutku. Takva je, na primjer, Sanja Vulić. Prema naknadnom vlastitom priznanju, u suzama je dočekala “aranžman” Milorada Dodika sa Obrenom Petrovićem, obznanjen u novembru 2018, kada je dobojski “šerif” pristupio Klubu SNSD-a u Parlamentu BiH, odnosno u avgustu 2019. godine, kada je postao šef Gradskog odbora SNSD-a.
Međutim, budući da Dodika smatra božanstvom, Vulićeva je nekako prevazišla svoj zadrti rezon da višedecenijski “knez” SDS-a u ovoj regiji ne može ni u ludilu da joj bude stranački kolega, pa čak i nadređena osoba.
Kad se proguta ovakva “žaba” sve je lakše. Vulićevoj su, nakon takve žrtve, tolerisane razne bizarnosti u ponašanju i retorici. Javnosti je gotovo nepoznato da je samo jednom ozbiljno zabrljala, sa stanovišta vrha SNSD-a. Ne radi se ni o kakvoj ideologiji, naravno, već o dugom jeziku. Naime, kada se Željka Cvijanović našla na listi sankcionisanih osoba, što je podrazumijevalo i da ne može da koristi račune u bankama, Sanja Vulić je požurila da javno obeća da će je upravo ona finansirati dok ne prođu teška vremena, a pozvala je i druge u stranci da pokažu sličnu solidarnost. To je, iza kulisa, izazvalo silnu ljutnju Cvijanovićeve, pa je i šef morao da disciplinuje neobuzdanu gospođu iz Doboja, poslije čega je kontroverzna izjava nestala bez traga.
Da su “ludovanja” njena prošlost, pokazao je i put u SAD u proteklim danima. Iako je prednjačila u antizapadnoj retorici, Sanja Vulić nije istrajala na tom kursu, kao pravi “bukvalac”, već je uredno slijedila Dodika i Cvijanovićevu tokom boravka u Vašingtonu, ne štedeći superlative da bi opisala glamur zatečen u Kongresu. A ljubav prema luksuzu joj je, nema sumnje, daleko važniji motiv za bavljenje politikom od bilo kakvog “sistema vrijednosti”.
Stara garda
Krug najeksponiranijih “bukvalaca”, ali od one vrste koja još nije odstranjena iz stranke, zatvara Lazar Prodanović. Kao pripadnik partijske “stare garde”, on je još lojalan pravcu kojim se SNSD kretao u drugoj polovini devedesetih godina. Iz svih Prodanovićevih javnih istupa, jasno je da je potpuno “prespavao” šefovo “nacionalno buđenje” nakon 2005. godine. To je bilo posebno upadljivo kada je, na vrhuncu Dodikove konfrontacije sa zapadnim diplomatama u BiH, našao za shodno da u Bratuncu, gdje je načelnik, primi bivšeg ambasadora SAD u Sarajevu Majkla Marfija.
To mu nije bilo dovoljno, pa je za glavnog partnera u opštinskim poslovima odabrao funkcionera SDA Ramiza Salkića, prema nikada demantovanim tvrdnjama Vojina Pavlovića, bivšeg radikala i živopisnog lokalnog “pravovjernog” Dodikovog poklonika, nedavno osuđenog od Suda BiH na kaznu zatvora od tri i po godine zbog javne odanosti Ratku Mladiću.
Iako je “bukvalac”, kao i oni, Prodanović se razlikuje od Đajića i Reljića, koji nisu razumjeli da su Stanivuković i Banjac čas Dodikovi neprijatelji, a čas prijatelji, ali nisu dovodili u pitanje šefovu nacionalnu demagogiju. Podrinjski (polu)disident, naprotiv, otvoreno podriva ključne postulate ove političke prakse, jer se prema stranim intervencionistima i bošnjačkim radikalima odnosi prilično blagonaklono, vjerujući, valjda, da će ih umilostiviti, baš kao Dodik, dok je prvi put bio premijer RS, od 1998. do 2000. godine.
Razblaženiju varijantu Prodanovićevog stila djelovanja upražnjavao je i Igor Radojičić, dok je bio u SNSD-u, ali je kasnije dao do znanja da mu je “pragmatizam” važniji od bilo kakvih čvrstih mentalnih uporišta. Nije na odmet podsjetiti i na sada već zaboravljenog Dragu Kalabića, ali, on je bio do te mjere politički ekscentričan da ga nije moguće svrtati u bilo kakvu kategoriju, iako ima dodirnih tačaka sa Sanjom Vulić prije “unutrašnjeg loma” zbog Obrena. Jer, Kalabić nikada nije odustao od izrazite odbojnosti prema SDS-u.
Ipak, sva ta njegova “oštrina” iz jednog perioda gubila se u naletu raznih besmislica, poput potenciranja teorije da je Željka Cvijanović glavni strateg “skretanja” SNSD-a. U tim Kalabićevim uvrnutim tezama, Dodik je “bio dobar, a nisu valjali oni oko njega”, baš kao Tito u nekadašnjim blesavim narodnim mitovima i legendama.
Turisti iz matice
Takvoj ocjeni – Josipa Broza, a ne Dodika – bio bi sklon neobičan svat, Aleksandar Vulin. Jeste iz Srbije, a ne sa ove strane Drine, ali je i senator RS. Tačno je da vodi sitnu stranku, Pokret socijalista, ali je jedini saveznik Aleksandra Vučića za kojeg je predsjednik Srbije rekao: “Vulin je više od koalicionog partnera, on je saborac”.
Konačno, iako je sada skrajnut, bio je dovoljno dugo direktor BIA da bi spoznao kako funkcioniše “duboka država” kod Srba. Kao takav, Vulin nije baš autsajder, dok kritikuje Dodika zbog povlačenja paketa “secesionističkih” zakona u NSRS prošle jeseni. To je učinio u više navrata, ne pristajući na tumačenje da je riječ o “lukavstvu” koje će kasnije dati plodove.
Znači, Vulin je “bukvalac” kojem Dodik ne može ništa, jer mu je van dometa. Ali, ne bi se moglo reći da važi i obrnuto. Jer, Vulin i dalje ima resurse da, recimo, na opštim izborima u BiH na jesen zakotrlja mehanizam koji je Dodik ranije koristio da pomogne Vučiću, šaljući više hiljada glasača iz Srpske na biračka mjesta u Srbiji. Kada bi se desio isti fenomen, ali u suprotnom smjeru, uz sugestiju “turistima” iz matice da glasaju za Dodikove rivale, ovi neočekivani gosti, nakon ispunjenja administrativnih procedura neophodnih za biračko pravo u RS, lako bi mogli da budu “faktor prevage”. I to ne od one vrste kakvu bi Dodik očekivao prisjećajući se zajedničkih odlazaka sa Vulinom na Kočićev zbor u Stričićima.
To bi zaista bio težak peh – da njegova vlast bude okončana uz diskretni doprinos čovjeka sa kojim je ne tako davno, 2019. godine, zagrljen ispod šatora pjevao: “Sa Manjače krenuli su vuci, i odoše prema Banjaluci”. Naravno, kud Dodik prođe, tu “bukvalizam” ne raste, ali, u ovom slučaju, taj neugodni “korov” uzvratio bi sve ranije udarce.
