Na prvi pogled, rezultat Pokreta Sigurna Srpska na izborima 4. oktobra izgleda kao nesumnjiv uspjeh. Lista Draška Stanivukovića osvojila je 72.298 glasova za Narodnu skupštinu Republike Srpske (14,06 odsto) i 12 poslaničkih mjesta – devet direktnih i tri kompenzaciona – čime je po prvi put postala vodeća opoziciona politička snaga u Srpskoj, ispred istorijski najveće opozicione stranke SDS-a. Ipak, kada se brojke pažljivije raščlane, slika postaje znatno složenija, a mjestimično i zabrinjavajuća za samog Stanivukovića.
Rast koji je gotovo isključivo tuđa zasluga
Najupečatljiviji nalaz dolazi iz poređenja sa rezultatom koji je prije četiri godine ostvarila matična stranka PSS-a, PDP. Na izborima 2022. godine PDP je, tada još uvijek sa Stanivukovićem u svojim redovima, osvojio 65.861 glas i 10,30 odsto, odnosno osam poslaničkih mjesta. Pokret Sigurna Srpska je 2026. godine, dakle, uvećao taj rezultat za otprilike 7.000 glasova – rast koji djeluje gotovo zanemarljivo s obzirom na to koliko je političkog prostora PSS u međuvremenu zauzeo.
U te četiri godine, PSS nije bio samo nasljednik PDP-a. Pod svojim okriljem okupio je i Narodni pokret “Svojim putem” Igora Radojičića (koji je prije dvije godine osvojio gotovo 6.000 glasova), DEMOS-ovog načelnika Pala Dejana Kojića (koji je u pomenutoj trci osvojio preko 6.800 glasova), privukao poslanika u Narodnoj skupštini RS Maju Dragojević-Stojić (koja je na listi SDS-a osvojila 2022. godine skoro 2.900 glasova) i funkcionere iz više drugih stranaka, i – kako se u političkim krugovima u Srpskoj često govorilo tokom kampanje – primio “i kurtu i murtu”, odnosno gotovo svakog ko je bio spreman da mu se pridruži bez obzira na prethodnu stranačku pripadnost.
Rezultat ovako širokog primanja novih ljudi i novih glasačkih baza trebalo je, logično, da donese znatno veći skok nego svega 7.000 glasova. Umjesto toga, PSS je u suštini samo zadržao i blago uvećao postojeću bazu birača koje je PDP imao i prije nego što je Stanivuković preuzeo vodeću ulogu. Odnosno, glasače koji su mu okrenuli leđa krenuvši ka predsjedniku PDP-a RS Igoru Crnadku, zamijenio je novopridošlicama sa kojima je sklopio pakt.
SDS-ov kolaps, a ne PSS-ov uspon
Odgovor na pitanje kako je, uprkos skromnom realnom rastu, PSS ipak postao vodeća opoziciona snaga, ne leži u Stanivukovićevom usponu, nego u kolapsu SDS-a. Stranka koja je 2022. godine, sa Mirkom Šarovićem na čelu, osvojila 95.648 glasova (14,95 odsto), na ovim izborima, nastupajući kao SDS – Volja naroda, pala je na 61.942 glasa (12,05 odsto). Riječ je o gubitku od gotovo 34.000 glasova za samo jedan izborni ciklus, odnosno o padu od više od trećine ukupne podrške koju je stranka imala.
Drugim riječima, mjesto koje je PSS zauzeo kao vodeća opoziciona snaga nije osvojeno agresivnim širenjem sopstvene baze, već je u najvećoj mjeri nastalo zato što je SDS implodirao brže nego što je PSS realno rastao. Da je SDS zadržao makar polovinu izgubljenih glasova, redoslijed na opozicionoj sceni mogao je izgledati sasvim drugačije.
Alarm u Banjaluci
Dok su republički brojevi za PSS kao listu relativno povoljni, lični rezultat Draška Stanivukovića priča sasvim drugu priču – i to onu koja bi u njegovom štabu trebalo da izazove najviše pažnje. Na lokalnim izborima 2024. godine, Stanivuković je u samoj Banjaluci za gradonačelnika osvojio 50.054 glasa, ubjedljivo pobijedivši kandidata SNSD-a. Na ovogodišnjim izborima, u istom gradu, njegov lični broj preferencijalnih glasova za Narodnu skupštinu iznosio je svega 14.072.
To je pad od otprilike 36.000 glasova u istoj sredini, u razmaku od samo dvije godine. Čak i kada se uzme u obzir da je riječ o različitim izborima – jedni biraju gradonačelnika na osnovu lične popularnosti, drugi poslanika sa liste – razmjer pada je prevelik da bi se mogao objasniti isključivo prirodom izbora. Samo četiri godine ranije, takođe u borbi za mandat u republičkom parlamentu, osvojio je 22.147 glasova. Dakle, 8.000 glasova manje nego danas. Lista PSS-a je u samoj Banjaluci osvojila 24.579 glasova (27,76 odsto), zaostajući iza SNSD-a koji je u gradu osvojio 30.095 (33,99 odsto) – još jedan signal da Stanivukovićeva dominacija u prijestonici Srpske, koja je još 2024. izgledala neupitno, danas više nije ni približno tako čvrsta.
Na nivou cijele Izborne jedinice 3, koja osim Banjaluke obuhvata i okolne opštine, Stanivuković je kao nosilac liste PSS-a osvojio 17.000 glasova. I to je, u odnosu na njegov lični rezultat od 26.756 glasova u istoj izbornoj jedinici na izborima 2022. godine pad od oko 10.000 glasova.
Šta ovo znači za lokalne izbore 2026.
Ova dva nalaza – realan, ali skroman rast PSS-a na republičkom nivou i dramatičan pad lične podrške Stanivukoviću u Banjaluci – postavljaju pitanje koje će postati aktuelno tek za dvije godine, kada su na redu naredni lokalni izbori. Ako se trend iz ovog oktobra nastavi, odbrana gradonačelničke fotelje u Banjaluci – fotelje koju je 2024. osvojio sa razlikom od preko 16.000 glasova – više neće biti ni približno tako jednostavna kao što je bila prije dvije godine.
Sam Stanivuković je, nakon objavljivanja rezultata, djelimično priznao da izbori nose “mnoge lekcije” za njegov pokret, naglašavajući da je PSS rastao i u apsolutnim i u relativnim brojevima uprkos manjoj izlaznosti birača – za oko 100.000 glasova manjoj nego na prethodnim izborima. To jeste tačno kada se posmatra ukupan rezultat liste na nivou Republike Srpske. Ali ta formulacija prikriva ono što se dogodilo u njegovom ličnom, matičnom uporištu – gradu u kojem je do juče bio gotovo nepobjediv, a u kojem danas, po prvi put u posljednjih nekoliko godina, više ne izgleda tako.
