Gotovo nijedna opštinske deponija u BiH ne zadovoljava uslove adekvatnog odlaganja otpada po ljude i okoliš.
,,Zabrinjavajuće je da skoro sve opštinske deponije u BiH, osim nekih regionalnih, a u cijeloj BiH ih je trenutno pet, ne zadovoljavaju uslove adekvatnog odlaganja. Tih (i)legalnih deponija u BiH je gotovo onoliko koliko i opština u BiH i kada dodamo na to impozantan broj od više hiljada malih divljih deponija pa još dodamo da se na tim lokacijama odlaže i opasni otpad (baterije, infektivni i životinjski, elektronski otpad itd), te i građevinski otpad, i da se one obično nalaze pored rijeka, onda je uticaj na okolinu i ljude aksiom koji ne treba dokazivati”, kazala je za Radiosarajevo.ba stručnjakinja za okoliš i upravljanje otpadom Maja Čolović-Daul.
Osim što vizuelno daju loš utisak, divlje deponije nisu ni higijenske zbog raznošenja komponenti otpada prilikom različitih vremenskih nepogoda. One su takođe legla životinja koje se na deponijama razbole, odakle dalje šire zarazu. Problem je i zagađivanje okolnog zemljišta, a svi ovi faktori predstavljaju opasnost po ljudsko zdravlje, zdravlje životinja, okoliš i prirodu.
Procjenjuje se da se u BiH nalazi oko 10.000 divljih deponija, a analize pokazuju kako ti podaci ne mogu biti precizni jer se broj takvih deponija konstantno povećava.
Jedna od takvih je i deponija smještena na sedam metara udaljenosti od rijeke Bregave u Stocu i jednog od najznačajnijih arheoloških nalazišta pećine Badanj koje ja proglašena prirodnim spomenikom BiH.
,,Iz Opštine su dobili dozvolu za formiranje deponije uz rijeku Bregavu što predstavlja problem jer se sve vode sa deponije ulijevaju u riječno korito, naročito kada su kiše i druge vremenske nepogode. Takođe, u blizini se nalazi arheološki lokalitet star 14 do 15 hiljada godina koji uz uređenje i bolju promociju predstavlja pravi turistički potencijal, no zbog blizine deponije i smrada, neugledno je tu dovoditi turiste”, rekao je za naš portal Asim Pitić iz EcoToura Stolac.
Iz Opštine Stolac su naveli kako su učestvovali sa Švedskom međunarodnom agencijom Sida u programu nabavke opreme za skupljanja i odvoz otpada, te kako su aplicirali s projektom stvaranje uslova za sanitarno prikupljanje otpada u opštini Stolac i uvođenje selektivnog prikupljanja otpada.
Kroz isti projekt opštini je donirana oprema u vrijednosti 213.340,00 eura: 1720 kanti zapremine 140l, 38 kontejnera zapremine 1100 l, 16 kontejnera zapremine 1100 l u dvije boje, jedno vozilo 9t za prikupljanje otpada, naveli su iz Općine.
Ova deponija nije jedina u BiH koja je smještena uz rijeku. I Gradska deponija u Čapljini nalazi se na obali rijeke Neretve i takođe je jedno od lošijih rješenja.
Ni u glavnom gradu BiH još uvijek nije riješen problem deponije Smiljevići za koju su građani zahtijevali da se što prije sanira, navodeći kako se dešava se da ponekad stanovnici okolnih naselja ne mogu otvoriti prozore od količine neugodnih mirisa koji se šire, a koja je udaljena tri kilometra od gradske zone.
No, ako uzmemo u obzir da trenutno u BiH samo bijeljinska i zenička deponija ispunjavaju sve uslove odlaganja komunalnog otpada prema propisima, onda je jasno da je problem upravljanja otpada u našoj državi mnogo veći, što predstavlja veliku opasnost po zdravlje ljudi i okoliš.
Same deponije kao jedan od opće priznatih načina zbrinjavanja otpada u BiH su za sada najzastupljeniji i gotovo jedini način zbrinjavanja komunalnog neopasnog otpada, dok se reciklira oko tri posto otpada.
,,Problem upravljanja otpadom, a još više uticaj neadekvatno zbrinutog otpada je dosta kompleksno pitanje. U administrativnoj i ekonomskoj poziciji Bosne i Hercegovine to pitanje dobija još nekoliko dimenzija kompliciranosti”, prokomentirala je Čolović-Daul.
,,Upravljanje otpadom nije uređeno na nivou države.Entitetske vlade donose Planove upravljanja otpadom koje definišu politiku upravljanja. U Federaciji taj Plan ističe 2017 godine, a u Republici Srpskoj je tek nedavno stupio na snagu. Niti jedan od dva Plana ne razmatra upravljanje otpadom kao međuentitetski problem”, rekla je stručnjakinja za okoliš i upravljanje otpadom.
Veliki broj prigradskih naselja, ali i sela u BiH, nema odvoz komunalnog otpada, što je takođe poražavajuća činjenica.
,,Na opštinskim (i)legalnim deponijama se otpad još uvijek odlaže ili zbog nedostatka regionalne deponije, ili nedostatka novca za odlaganje na već izgrađenim regionalnim deponijama. Opštinske deponije ne zadovoljavaju uslove sigurnog odlaganja koji se odlaže direktno na zemlju, nema sistema prikupljanja deponijskog gasa, prikupljanja procjednih voda, nema adekvatnog pokrivanja otpada, i sl.”, rekla je Čolović-Daul.
,,Stvarni uticaj neadekvatnih deponija nikada nije procjenjivan, tačnije nisu rađene studije procjene rizika. Neke opštinske deponije su u skladu sa zakonom dobile okolišne/ekološke dozvole na osnovu Planova prilagođavanja, u okviru koji su rađena mjerenja kvalitete medija okoliša, ali nikad nije evaluiran stvarni utjecaj i prioritet djelovanja. Na osnovu Planova prilagođavanja predložene su i mjere sanacije i zatvaranja. Prvi rok za izradu planova za sve deponije bila je 2008. godina, i taj rok se kasnije odlagao više puta. Do sada je oko 40 posto opština pristupilo izradi Plana, ali je samo oko 10 posto njih i izvršilo neki vid sanacije i zatvaranja”, rekla je ona..
Očito je da su vlasti krive za unapređenje stanja u upravljanju otpadom, kao i za nedostatak finansijskih sredstava, s obzirom na višegodišnje neusvajanje Strategije zaštite okoliša na nivou BiH.
,,IPA fondovi nisu bili dostupni niz godina, te da Fondovi za zaštitu okoliša finansiraju projekte u formi reciprociteta (iz kojih oblasti su sredstva uplaćivana u unapređenje te problematiku se ulaže), a da se zbog nepostojanja ili stalnih izmjena pravilnika o ambalaži i elektronskom i elektroničkom otpadu (jedina 2 koja uopšte i postoje kada je o otpadu iz specifičnih tokova riječ) u entitetima ne uplaćuju naknade ili su to mali iznosi, te da se donatorska sredstva obično daju za razvojne projekte, kao i da se strategijama razvoja, te okolišnim strategijama i Planovima upravljanja otpadom na različitim nivoima predlažu projekti, ali sredstva za njih ne izdvajaju, onda je sasvim jasno da smo sami uzrok nedostatka novca i želje za unapređenje stanja u upravljanju otpadom”, dodala je Maja Čolović-Daul.
Da se situacija može popraviti najbolji primjer je dala Općina Kakanj koja je na lokaciji ilegalne deponije smeća i zapuštene zone pomoćnog stadiona FK Rudara izradila urbanu i ugodnu zonu za edukaciju, rekreaciju i zabavu građanima ovoga grada. To je pokazatelj da nam je potrebno više inicijativa i brige za našu životnu sredinu.
