Na današnjoj sjednici Narodne skupštine Republike Srpske bile su tri tačke dnevnog reda. Prva je bio “istorijski govor predsjednika Srpske Milorada Dodika”, druga Zakon o finansiranju političkih organizacija a treća imenovanje vršioca dužnosti glavnog revizora i njegovog zamjenika.
Govor predsjednika, iako danima najavljivan kao jedan od “najznačajnijih ikada”, nije donio apsolutno ništa novo. Čak je i njegova ponuda da rudna bogatstva Srpske, čiju vrijednost sam procjenjuje na 100 milijardi dolara, ustupi stranim silama u zamjenu za “slobodu Srpske”, nije nova, jer ju je prije nekoliko mjeseci izjavio za jedan američki portal.
Vladajući poslanici na popravnom
Očekivano, dosadašnji glavni revizor i njegov zamjenik, Jovo Radukić i Božana Trninić, ostali su na funkcijama, iako im je mandat istekao još u februaru ove godine a nisu imali pravo da se kandiduju za novi. Aktuelna vlast to je “prebrodila” tako što ih je sada “prekrstila” u vršioce dužnosti.
Najviše polemike, tako je donijelo usvajanje Zakona o izmenama i dopunama Zakona o finansiranju političkih organizacija, kojim se ukida budžetsko finansiranje svih parlamentarnih političkih stranaka.
Interesantno, ovaj zakon nije uvršten na dnevni red prethodne sjednice jer nije imao dovoljan broj glasova, što se ne dešava gotovo nikada, imajući u vidu da koalicija okupljena oko SNSD-a ima čak 53 ruke. Tada je u sali bilo prisutno 46 poslanika vlasti, ali njih četiri nisu glasali i to Spomenka Stevanović iz DEMOS-a, Kostadin Vasić iz NSP-a, Zoran Kokanović iz Socijalističke partije i Slavenko Ristić iz Republikanske stranke Srpske, ali koji djeluje u SNSD-ovom klubu.
Zakon, predložen od strane lidera SNSD-a, danas je ipak izglasan, i to sa 48 glasova za i 11 protiv, uz žestoke polemike između vladajuće većine i opozicije. Zakon stupa na snagu dan nakon objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srpske“, a njegovo usvajanje po hitnom postupku izazvalo je optužbe opozicije da je cilj gušenje političke konkurencije.
„Pucanj u demokratiju“
Predstavnici opozicionih stranaka oštro su kritikovali zakon, nazivajući ga neustavnim i antidemokratskim. Tanja Vukomanović, poslanica Partije demokratskog progresa (PDP), izjavila je da obrazloženje zakona ne odražava stvarne motive njegovog donošenja.
„Nikakva volja građana ne stoji iza ovog prijedloga. Argument o uštedama je besmislen, jer se u Republici Srpskoj ima gdje štedjeti – od hotela u Brčkom, službenih automobila, do reprezentacija. Ali vi štedite na onome što vam je najmanje važno – na demokratiji“, rekla je Vukomanović.
Igor Crnadak, šef Kluba poslanika PDP-a, bio je još oštriji, nazvavši zakon „pucnjem u demokratiju Republike Srpske“.
„Ovo što radite nije normalno i neće donijeti dobro nikome. Idete na to da ugušite opoziciju na najgori, diktatorski način“, upozorio je Crnadak, naglašavajući da zakon favorizuje vladajuće stranke koje imaju pristup drugim izvorima finansiranja.
Nebojša Vukanović, lider Liste za pravdu i red, istakao je da je zakon „neustavan i nezakonit“ i u suprotnosti sa Izbornim zakonom Bosne i Hercegovine.
„Režim želi da potpuno uništi i uguši opoziciju, ostavi je bez skromnih prihoda za golo preživljavanje, dok oni kontrolišu milijarde budžetskih sredstava i javnog sektora“, izjavio je Vukanović, optužujući vladajuću koaliciju za finansiranje putem korupcije i „pljačke javnih preduzeća“.
„Volja građana“
S druge strane, vladajuća koalicija predvođena SNSD-om i Ujedinjenom Srpskom, na čelu sa liderima Miloradom Dodikom i Nenadom Stevandićem, branila je zakon kao odraz volje građana.
Prema obrazloženju zakona, „stav većeg dijela javnosti u Republici Srpskoj jeste da rad političkih organizacija ne treba da se finansira na teret građana“. Ipak, nisu ponudili nikakve relevantne podatke koji doprinose pomenutom zaključku, što je dodatno podgrijalo sumnje opozicije u stvarne motive.
Ispoštovana Šmitova odluka
Iz civilnog sektora upozoravaju da će zakon stvoriti paralelni sistem i otvoriti veliki prostor za korupciju. Ono što je sigurno, jeste da će ukidanje budžetskog finansiranja najviše pogoditi manje stranke i opoziciju u cjelini, dok će vladajuće stranke nastaviti da se oslanjaju na kontrolu budžetskih resursa i javnih preduzeća.
Podsjećamo, usvajanje zakona usledilo je nakon što je visoki predstavnik u BiH, Kristijan Šmit, koga u Srpskoj ne priznaju, nametnuo odluku o ukidanju budžetskog finansiranja SNSD-a i Ujedinjene Srpske. Odluku je obrazložio time što pomenute stranke vode ljudi koje Tužilaštvo BiH tereti za napad na državni poredak BiH i za kojim je raspisana potjernica.
Opozicija smatra da je novi zakon odgovor vladajuće koalicije kako bi se ograničilo finansiranje svih stranaka, čime se nesrazmerno pogađaju oni bez pristupa alternativnim izvorima prihoda. Kritičari upozoravaju da bi ovaj potez mogao dodatno oslabiti demokratske procese u Republici Srpskoj, smanjujući transparentnost finansiranja političkih stranaka i povećavajući rizik od netransparentnih izvora prihoda.
U svakom slučaju, pomenutim zakonom je ispoštovana i Šmitova odluka, da se SNSD-u i Ujedinjenoj Srpskoj obustavi finansiranje iz budžeta. Ostale stranke su samo kolateral.
