Ivo Andrić i bošnjački nacionalizam

Knjiga Zorana Milutinovića „Bitka za prošlost” govori o ideološkim zloupotrebama naučnog i književnog dela našeg nobelovca.

Izdavačka kuća „Geopoetika” objavila je studiju „Bitka za prošlost – Ivo Andrić i bošnjački nacionalizam” Zorana Milutinovića, profesora južnoslovenske književnosti i moderne književne teorije na Univerzitetskom koledžu London (UCL).

Izdavač Vladislav Bajac naglašava da se autor studiozno bavio zlonamernim i negativnim interpretacijama, neistinama i besramnim zaključcima koji su do sada izneti povodom naučnog i književnog dela Ive Andrića.

Negativni odijum je, kako dodaje, započet šezdesetih godina 20. veka i proširio se devedesetih kada je Andrić, koga su nazivali i „bosanskim Ruždijem”, postao predmet široke politizacije. „Strašno je da smo došli u situaciju da branimo Andrića od ideološke i religijske zloupotrebe njegovog dela”, kaže Bajac.

– Više decenija se kvazistručnjaci ustremljuju na tumačenje Andrićeve književnosti, pokušavajući da joj implementiraju mržnju prema islamu, netrpeljivost prema muslimanima, pa čak i nacističku ideološku matricu. Za vreme građanskih ratova devedesetih na tlu nekadašnje SFRJ taj trend je uzeo maha, naročito u BiH. Poslednjih godina pojavilo se nekoliko takvih naslova iz pera pripadnika islamskog kulturnog fundamentalizma koji vređaju Andrićevo delo i lik – ističe Bajac. Dodaje da se autor s naučnom preciznošću, s mnogo ironije, cinizma, pa čak i humora bavi lažima van razuma; zadržavajući dostojanstvo i ne padajući u iskušenje da se sprda sa materijalom koji daje razloge za to.

Prema rečima Bajaca, reč je o studiji koja je vremenski sveobuhvatna, široka i čvrsta u odbrani dela koje od svog nastanka biva paradigma svetu za duboko razumevanje karakterologije, identiteta i kulturnog nasleđa Bosne i Balkana. Zoran Milutinović u knjizi analizira stavove Šukrije Kurtovića, Adila Zulfikarpašića, Muhameda Filipovića, Muhsina Rizvića, Sanjina Kodrića, Rusmira Mahmutćehajića i drugih.

Recenzent prof. dr Milan Ristović napominje da na jednoj strani dolazi do uvlačenja Andrićevog izuzetnog opusa u jugoslovensku „ostavinsku raspravu”, a na drugoj, do demonizacije pisca čiji je najvažniji deo književnog opusa bavljenje Bosnom i životom njenih ljudi, kao njihovog „mrzitelja”, „ideologa genocida bošnjačkog naroda” i svega što su sobom donela ne samo razaranja i tragedije ratova devedesetih već i procesi pokrenuti još od početka prve polovine 19. veka. Tako je Andriću, u ubrzanom procesu građenja identiteta bošnjačkog etniciteta i entiteta, u svim njegovim varijantama i menama, dugi niz autora šarolikog stručnog profila dodelio mesto „negativnog drugog”, pominje Ristović.

Recenzent je i prof. dr Zoran Paunović koji primećuje da se autor našao pred izazovom da izbegne jalovo, bojažljivo demonstriranje tolerancije prema razmišljanjima koja takav odnos ne zaslužuju, ali i da se ratoborno razračunava sa svima koji misle drugačije, čak i onda kada se to drugačije mišljenje nedvosmisleno ispoljava u formi tendencioznog, politikantskog revizionizma.

Knjiga Zorana Milutinovića štampana je na srpskom i biće prevedena na engleski.

Autor