Politička scena Republike Srpske svjedok je još jednog raspleta: stranka DEMOS, nekada zamišljena kao ozbiljan partner u vlasti, koja je trebalo da zauzme poziciju nekadašnjeg ujedinjenog DNS-a, danas se nalazi na ivici potpunog nestajanja. Ostalo je još da se ozvaniče “transferi” i posljednjih funkcionera ove partije, pa da njen lider Nedeljko Čubrilović i zvanično “ugasi svjetlo”.
Prema potvrđenim informacijama, poslanik u Narodnoj skupštini RS Siniša Mijatović i Slađan Jović, predsjednik Regionalnog odbora DEMOS-a, uskoro će pristupiti partiji Nenada Stevandića, prvog čovjeka republičkog parlamenta, Ujedinjenoj Srpskoj. Nedavno je pomenuti dvojac pozirao na “prijateljskoj kafi” sa Aleksandrom Trninićem, šefom poslaničke grupe Ujedinjene Srpske u NSRS, čime su svjesno željeli poručiti da je “dil” i zvanično sklopljen. Trninić je, inače, iskusan kada su “preleti” u pitanju jer je u svojoj, ne toliko dugoj političkoj karijeri, uspio da u nekoliko navrata pristupa SDS-u, SPS-u, ali i Narodnom frontu, a sada i US-u.
Istovremeno, Spomenka Stevanović, šefica poslaničkog kluba dvije partije, DEMOS-a i SPS-a, prema nezvaničnim informacijama, otpočela je pregovore sa SNSD-om o prelasku u najveću partiju u Srpskoj. Jedan od njenih uslova, prema pomenutim informacijama, jeste da bude prva na kompenzacionoj listi partije Milorada Dodika na izborima 2026. godine.
Izlaskom Mijatovića i Stevanovićeve, DEMOS bi ostao bez ijednog aktivnog oslonca u parlamentarnom životu, jer su ih ranije napustila tri poslanika, od pet koliko su osvojili na izborima 2022. godine.
Od velikih ambicija do unutrašnjih lomova
Podsjećamo, DEMOS je nastao 2018. godine kao stranka koja je trebalo da okupi “odbjegle” kadrove iz DNS-a nakon sukoba Marka Pavića sa liderom SNSD-a Miloradom Dodikom. Ambicija je bila da se napravi nova politička snaga koja će objediniti konzervativni dio glasačkog tijela, prije svega samog DNS-a, i učvrstiti poziciju unutar vladajuće koalicije.
Ipak, već od prvih godina postojanja pokazalo se da DEMOS nema dovoljno sopstvenog političkog identiteta. Stranka je zavisila od Čubrilovićevog ličnog uticaja i kompromisa sa SNSD-om, a to je ubrzo dovelo do unutrašnjih sukoba i nezadovoljstva članstva.
Sukob između SNSD-a i DEMOS-a krenuo je pred prošlogodišnje lokalne izbore, a kao najznačajnija tačka izdvojila se kandidatura Dejana Kojića za načelnika Pala (što je kasnije i postao), što Čubriloviću očito nikada nije oprošteno. Postojale su “trzavice” i u drugim odborima poput Banjaluke ili Zvornika, ali i spekulacije da je Dodik “nanišanio” Čubrilovića nakon što je potonji predložio drugim liderima iz koalicije, Stevandiću i predsjendiku SP-a Petru Đokiću, da zajednički izađu pred Dodika sa svojim uslovima. Da li zbog pomenutog, ili prosto jer je DEMOS bio najslabija karika u vladajućem lancu, upravo ova stranka je izabrana za “drobljenje”, iako je u javnosti percipirana kao jedna od najodanijih najmoćnijem čovjeku Srpske. Čubrilović je to ostao i nakon javnih ponižavanja koja su počela krajem prošle a nastavljena u tekućoj godini jer je lider DEMOS-a očito bio svjestan da nema moć da uzvrati SNSD-u a od dostojanstva mu je bila bitnija funkcija ministra saobraćaja i veza u Vladi Srpske, zbog čega je ćutke dočekao i posljednji čin raspada partije na čijem je čelu.
DEMOS je “načet” izlaskom poslanika Milana Dakića i Suzane Gašić i njihovog pristupanja SNSD-u. Potom dolazi do raspada čitavog niza lokalnih odbora (čiji su odbornici i članovi najviše prelazili u SPS, ali i US i DNS) ali i javnog zahtijeva Mijatovića, Stevanovićeve i poslanika Ace Stanišića, da Čubrilović odstupi sa čela stranke te Vlade, što je on odbio.
Odlazak Stanišića, jednog od osnivača i važnih regionalnih lidera, bio je signal da DEMOS ulazi u fazu raspada. Nedugo zatim, Spomenka Stevanović i Siniša Mijatović, koji su još držali parlamentarnu grupu na životu, počeli su pregovore o prelasku u druge stranke. Danas se ti pregovori, kako smo već naveli, praktično privode kraju – Mijatović se sprema da pređe u Ujedinjenu Srpsku, dok se za Stevanovićevu pregovara sa SNSD-om.
Dejan Kojić, jedini značajniji član DEMOS-a koji ne pokazuje interesovanje da “preleti” u SNSD-ov zagrljaj, djeluje samostalno, a u toku su pregovori sa liderim PDP-a i pokreta “Svojim putem”, Draškom Stanivukovićem i Igorom Radojičićem, o osnivanju novog političkog subjekta, koji bi bio iznad postojećih partija.
Kako su nastali, tako će i nestati
Takvim razvojem događaja DEMOS faktički prestaje da postoji. Bez poslanika, sve manjim brojem odbornika i funkcionalnih lokalnih odbora, stranka ostaje samo na papiru i u liku Nedeljka Čubrilovića, koji djeluje usamljeno i izolovano. Čubrilović, nekada prvi čovjek Narodne skupštine, danas vodi organizaciju koja se svela na njegovu ličnu političku prošlost.
Analitičari već duže vrijeme upozoravaju da je DEMOS u stvari služio kao „rezervni koalicioni točak“ SNSD-a, a da je nedostatak ideološke osnove i unutrašnje kohezije presudio njegovom opstanku. Kada su i posljednji funkcioneri počeli da traže utočište u većim i stabilnijim strankama, raspad je postao neminovan.
Politička sudbina DEMOS-a ogleda se u širem obrascu koji prati stranke nastale kao rezultat ličnih sukoba i ambicija, a ne programske orijentacije. Kao što su se ranije gasile ili utapale manje partije u Republici Srpskoj, tako će i DEMOS najverovatnije biti upisan u istoriju kao još jedan kratkotrajan projekat, koji je funkcionisao dok je postojao interes većih partnera.
Sada je pred DEMOS-om samo formalno pitanje – hoće li se stranka zvanično ugasiti ili će nastaviti da postoji kao prazna ljuštura, u kojoj je ostao samo lider bez članstva i bez realne političke težine, bez ikakve šanse da na predstojećim izborima održi parlamentarni status. Takođe, imajući u vidu da će ostati bez poslanika, u rekonstrukciji Vlade, koja je u toku, neće biti mjesta za Čubrilovića.
U suštini, DEMOS će nestati na način na koji je nastao, a Čubriloviću će se ponoviti sudbina njegovog bivšeg stranačkog šefa, Marka Pavića.
