Mini hidrocentrale: mala korist – velika šteta

GACKO – Dok  vlasti zagovaraju izgradnju energetskih kapaciteta, ekološki osvješteni građani protestuju, a nauka se ne miješa .Iako se proizvodnja struje u javnosti predstavlja kao imperativ, a izgradnja mini-hidrocentrala kao strateški interes, mr Pavle Spasojević sa Katedre za ekologiju Univerziteta“Džemal Bijedić” u Mostaru tvrdi da su one pogubne za prirodna bogatstva i zajednicu uopšte i da pravu korist ima samo investitor.

Sa magistrom biologije, Pavlom Spasojevićem, pričali smo tokom akcije poribljavanja jezera Desivoje, nadomak Gacka. Iako se radi o redovnoj godišnjoj akciji, štete koje je nesumnjivo prouzrokovala dugotrajna suša, tek će se sabirati. Ipak, sa katastrofom na Jablaničkom jezeru, malo šta može da se poredi:

Ne znamo koliki nam je riblji fond

“Posljednja ozbiljna istraživanja ribljeg fonda rađena su prije četrdesetak godina. Zakon je jasno definisao da se mora napraviti ribarska osnova za cijelo područje  RS-a. Iako je od njegovog donošenja prošlo više od deset godina, gotovo ništa na terenu nije urađeno. Problem su i sredstva za realizaciju.Onaj ko bi trebao da plati su ili opštine ili korisnici ili, elektroprivrede pošto one najviše koriste vodu, u vidu od štete.

 

Pavle Spasojević ( Foto: Moja Hercegovina)

Prava opasnost po prirodu, tvrdi Spasojević, krije se u malim hidrocentralama. Njihova izgradnja će imati veliki ekološki uticaj na sve populacije riba:

“Izgradnja mini-hidrocentrala planirana je po svim rijekama na području države. BiH ima 247 rijeka, a planirana je izgradnja 600 mini-hidrocentrala (oko 300 u Federaciji, i isto toliko u RS-u). Neke su već izgrađene, a efekti njihovog rada se osjećaju. Recimo, rijeka Ugar, pa na Neretvi rijeka Kraljuščica, koja je potpuno presušila – 29 kilometara te rijeke je suvo. Čovjek je napravio mini-hidrocentralu, a niko ne kontroliše taj biološki minimum koji ispušta. Pa imate na vrelu Sane mini-hidrocentrala Medna… ima dosta primjera”, kaže nam on.

Ekolozi samo u svojoj kući

“Zanimljivo je, recimo, da je austrijska firma “Kelag”, koja ovdje lobira i investira u izgradnju  hidrocentrala, u svojoj zemlji uključena u zaštitu riba, bavi se konzervacijskom biologijom riba i fokusirana je na mladicu u austrijskim rijekama. Tamo su nema izgradnje visokih hidrocentrala. Oni čuvaju svoje prirodno bogatstvo”, tvrdi Spasojević.

I dok su ekološke štete evidentne, korist u budžetu je zanemariva – kaže naš sagovornik. Naime, građani preko svojih računa za struju izdvajaju određeni procenat, kao naknadu za obnovljive izvore energije, iz čega se investitorima mini-hidrocentrala isplaćuje podsticaj. Oni isporučuju domaćim elektroprivredama struju potržišnoj cijeni, ali ih sutra ništa ne spriječava da struju proizvedenu ovdje, prodaju kupcu koji je spreman da plati više.

Spasojević se slaže, da na ekološki alarm koji zvoni, akademska zajednica ne reaguje. Budući da je sistemski zaobiđena u tom procesu od projekta do puštanja u rad centrale, prihvatila je ulogu pasivnog posmatrača.

“Investitor plati licenciranu firmu koja vam da potvrdu da je to odličan projekat. To onda ide nadležnom entitetskom ministarstvu na prihvatanje. Ministarstvo po pravilu daje dozvolu. Ne znam da je bio neki slučaj da su neki projekat odbacili. Svi oni sadrže studije uticaja na okolinu, koje potvrđuju da negativnih efekata nema, što je u praksi potpuno suprotno. Ja mislim da se ljudi nisu dovoljno angažovali. I akademska zajednica stoji po strani. Javni pozivi postoje, ali gdje je održana javna rasprava – ne zna niko!? Sada se u Šipovu, na rijeci Plivi, gradi mini-hidrocentrala za koju pouzdano znam da nije bilo javne rasprave, a radi se u zaštićenom području. I ovdje su u nacionalnom parku (Sutjeska op. aut.) bile planirane hidrocentrale, koje su, koliko ja znam, odbačene na Ustavnom sudu. Sada se gradi na obodu, i koliko ja znam, u toku je izgradnja mini hidrocentrale na Čemernu”, kaže Spasojević.

Spasojević tvrdi da je za područje Balkana, od Slovenije do Albanije, u planu da se izgradi 2.700 takvih objekata, što po njemu predstavlja sistematsko uništenje malih vodotokova, koji su do sada bili nedirnuti.

Bistro na Desivoju već od proljeća

U vode jezera je ubačeno između osam i devet hiljada komada potočne pastrmke i zlatovčice, za šta je izdvojeno 10.000 maraka.  U Udruženju “Vranjača” iz Gacka kažu da su se odlučili za krupnije primjerke, jer su otporniji, pa je veći procenat preživljavanja. Vjeruju da će se nova riba brzo prilagoditi na novo stanište, a za to ima dovoljno vremena, budući da ribolovna sezona počinje 1. marta.

Milanka Kovačević

Autor