Odlazak jedinog poslanika DEMOS-a u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH, Čedomira Stojanovića, iz pomenute stranke, samo je formalni povod da se konstatuje ono što je već duže vrijeme bilo vidljivo – politički kraj jedne partije koja je nestala brzo, ali tiho i bez ozbiljnog otpora.
DEMOS danas ne odlazi u opoziciju, ne mijenja kurs i ne prolazi kroz krizu identiteta. DEMOS je, jednostavno, potrošen politički projekat, čiji se kraj mogao precizno naslutiti mjesecima, pa i godinama unazad.
Raskid sa DNS-om i iluzija samostalnosti
DEMOS je nastao 2018. godine, kao rezultat raskola unutar DNS-a, stranke koja je decenijama predstavljala stabilan, iako regionalno ograničen, stub vlasti u Republici Srpskoj.
Ključni politički momenat bio je razlaz dijela rukovodstva sa dugogodišnjim liderom Markom Pavićem, ali i pokušaj da se DNS-ova infrastruktura, kadrovi i uticaj „presvuku“ u novo stranačko odijelo.
Formalno, DEMOS je nastupio kao modernija, otvorenija i reformski orijentisana opcija. Suštinski, radilo se o stranci koja je od prvog dana bila oslonjena na vlast i koalicioni kapacitet, bez jasne ideološke razlike u odnosu na partiju iz koje je nastala.
Raskid sa Pavićem bio je personalni i interesni, a ne programski, što će se kasnije pokazati kao jedna od ključnih slabosti DEMOS-a.
Kada je DNS osvojio 100.000 glasova, a poslanici pomenute stranke glasali mimo ostatka vladajuće koalicije, kada su odbili da prodaju RŽR Ljubiju, lideru SNSD-a i “gospodaru” područja od Trebinja do Novog Grada, Miloradu Dodiku, postalo je jasno da se dugogodišnji partner mora obuzdati. Za to mu je poslužio drugi čovjek DNS-a, Nedeljko Čubrilović, koji je sa grupom poslanika pocijepao treću po snazi stranku u Srpskoj.
Rast bez temelja
U prvim godinama postojanja, DEMOS je bilježio određeni politički rast. Taj rast, međutim, nije bio rezultat širenja biračke baze ili snažnog prepoznavanja u javnosti, već prije svega posljedica koalicionog statusa i raspodjele funkcija unutar vlasti. Stranka je ušla u institucije, dobila ministarske pozicije i poslaničke mandate, ali bez stvaranja jasne političke poruke koja bi nadživjela puku pripadnost vlasti.
DEMOS je tako postao tipičan primjer stranke administrativne snage, ali slabog političkog identiteta.
Njegovi kadrovi bili su prisutni u institucijama, ali stranka kao takva rijetko je imala prepoznatljiv stav u ključnim političkim momentima. U javnosti je sve češće percipirana kao dodatak vladajućoj strukturi, a ne kao politički subjekt sa sopstvenom agendom.
Početak kraja
Pravi lom nastaje kada DEMOS počinje da gubi ono što je za svaku parlamentarnu stranku ključno, poslaničku strukturu. Još tokom 2024. godine stranka ostaje bez dva poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srpske, Milana Dakića i Suzane Gašić, čime je faktički izgubila status relevantnog parlamentarnog aktera.
U tom trenutku DEMOS je sveden na tri poslanika u NSRS i jednog u Parlamentarnoj skupštini BiH, da bi ih prošle godine napustio i Aco Stanišić. On je, kao i Dakić i Gašićeva, u međuvremenu pristupio SNSD-u. DEMOS u tom momentu više nije mogao da formira ni grupu ni klub u republičkom parlamentu, pa se preostala dva poslanika, Siniša Mijatović i Spomenka Stevanović, priključuju SPS-ovom klubu.
Preostali mandat u državnom parlamentu predstavljao je posljednji simbol formalne političke prisutnosti stranke na višem nivou vlasti. Odlaskom Čedomira Stojanovića (koji je najavio formiranje nove partije), DEMOS je ostao bez ikakvog ozbiljnog uporišta na političkoj sceni.
Važno je naglasiti da ovi odlasci nisu bili iznenadni niti ideološki motivisani. Oni su bili logična posljedica stranke koja nije imala unutrašnju koheziju, dugoročnu strategiju niti autoritet da zadrži kadrove onda kada prestane da bude politički isplativa.
Raspadanje bez otpora
Lider stranke, Nedeljko Čubrilović, pomenute procese je posmatrao bez bilo kakve ozbiljnije reakcije. Čak je i dvoje preostalih poslanika tražilo njegovu ostavku.
Za razliku od nekih drugih političkih projekata koji su nestajali uz unutrašnje sukobe, medijske obračune ili pokušaje reorganizacije, DEMOS se raspao gotovo bez ikakvog otpora. Nije bilo ozbiljne političke borbe za opstanak stranke, niti pokušaja redefinisanja njenog mjesta na političkoj sceni.
Odlazak Čedomira Stojanovića samo je simbolički zaključio proces koji je već bio završen. Stranka koja je u jednom trenutku učestvovala u vlasti na gotovo svim nivoima danas je svedena na politički ostatak, bez poslanika, bez uticaja i bez jasne perspektive.
Zube pokazali samo jednom
Interesantno, DEMOS je “zube”, od nastanka do danas, pokazao samo jednom. I to ih je i koštalo opstanka.
Riječ je o kandidovanju Dejana Kojića za načelnika Pala, u momentu kada je kandidata imao još samo SNSD, bez učešća stranaka opozicije u pomenutoj izbornoj trci.
Čubrilović se oglušio od javni poziv lidera SNSD-a Milorada Dodika da se Kojić povuče.
Podsjećamo, Kojić je osvojio mandat, ali je i on prošle godine napustio DEMOS, da bi potom postao jedan od osnivača Pokreta Sigurna Srpska, zajedno sa liderima PDP-a i Pokreta Svojim putem, Draškom Stanivukovićem i Igorom Radojičićem.
Projekat bez političke supstance
DEMOS nije propao zbog jedne pogrešne odluke, jednog lošeg izbornog ciklusa ili spoljnog političkog pritiska. Propao je jer nikada nije uspio da preraste sopstveno porijeklo, raskol iz DNS-a i zavisnost od vlasti. Bez autentične političke ideje i bez stvarne podrške birača, stranka je opstajala samo dok je bila korisna u koalicionoj matematici.
Kada je ta korist nestala, nestao je i DEMOS.
Njegova sudbina predstavlja još jednu potvrdu da politički projekti zasnovani isključivo na kadrovima i funkcijama, a ne na jasnoj politici i odgovornosti prema biračima, imaju ograničen rok trajanja. U tom smislu, autopsija DEMOS-a nije samo priča o jednoj stranci, već i upozorenje za sve slične političke konstrukcije u Republici Srpskoj.
